GraafWerk .... door Erik de Graaf

Denk ik aan Duitsland...: Ohren freimachen

2012-02-13T21:02:00.000+01:00

Denk ik aan Duitsland...: Ohren freimachen: “Ohren freimachen”, snauwde de Oost-Duitse grensbeambte. Mijn haar was de laatste weken weer over mijn oren gegroeid, waardoor de foto in m...

Een sms'je op het Wad

2012-02-13T18:20:00.002+01:00

In een dag dooi is het buiten alweer groen. Alleen witte randen sneeuw herinneren aan een winterse week. Eergisteren wandelde ik nog over het bevroren Wad boven de Noordpolder. De laatste drie letters eraf en een o voor de l en je hebt waar je je kon wanen. Zover was ik nog nooit de Waddenzee opgelopen. In alle richtingen eindeloze, ijzige verte. Door het kruiende ijs in het noorden was er geen uitzicht op Schiermonnikoog, op Rottum of op Borkum. Toch kan het niet ver meer zijn geweest. Vlak voordat ik om wilde keren om terug naar de haven van Noordpolderzijl te wandelen ontving ik een sms’je met de prijzen voor mobiel bellen in Duitsland. Meestal is dat toch een teken dat je de grens over bent.Erik de Graaf

De eerzame schaatser

2012-02-11T23:14:00.001+01:00

Op 1 februari 1787 overleed de Klaas Jans uit Midhuizen onder Vierhuizen aan de oevers van de Lauwerszee. Hij was 28 jaar, vijf maanden en twee dagen oud. Klaas Jans liet een vrouw en een zoontje na. Hij werd begraven op het kerkhof van Vierhuizen.

Eind januari 1787 had Klaas Jans weer zoveel last van zijn hem al jaren kwellende breuk dat hij besloot op de schaats over het Reitdiep naar de “breukenmeester” in Groningen te rijden. De arts kon hem niet helpen. Klaas Jans schaatste terug naar Midhuizen, maar kwam koud, nat en afgepeigerd thuis bij zijn “geliefde vrouw en kroost”. Ziek ging hij vroeg naar bed, vermoedelijk met hoge koorts. Twee artsen uit de buurt konden hem niet meer helpen. Op 1 februari 1787 overleed de “eersame” schaatser thuis in zijn bed. Zijn liggende grafsteen “ter gedagtenis van de eersaame Klaas Jans” vertelt het verhaal van zijn dood:

“Toen ik nog was, zeid men van mij,
Geen sterker mensch ziet men als gij,
’t Was waarlijk soo maar merkt dat god,
Mij deed ontmoeten tot mijn lot,
Daar ‘k ’s morgens van mijn vrouw en kind,
Hoe sterk geliefd en teer bemind,
Mijn afscheid nam op schaatsen reed,
Na Gruno’s stad, daar nu nieuw leed.
Mij nu weer trof doordien een breuk
Mij jaaren lank veel smart en kreuk
Heeft angebracht, vermeesterd mij,
In deeze stand waarom ik vrij,
Bij een breukmeester mij begaf,
Maar juist die man had op de pas,
Geen baat, zoodat ik doe
Mij dus beried om naar huis toe
Op schaatsen weer te rijden wou.
In zulk een stand is waare rouw
Die hyr op viel, ik kwam zoo thuis
Doornat gesweet van pijn en kruis
Bij mijn geliefde vrouw en kroost.
Direkt na ’t bed, ‘k was afgeslooft.
Terstond gehaald twee ars om raad
Vlijt angewend, maar ’t was te laad.
Want ziet, geen kruid voor mij zij kenden
Moest ik den derden dag ten enden
Mijn leeftijd zijn, dus ben ik net
Ten tijnde dag in ’t graf gezet.
Vanwaar ik weer verijsen zal
Vaarwel geliefde, looft God al.”

En nu maar wachten op het "verijsen", wat me wel toepasselijk lijkt voor een schaatser.

Erik de Graaf

Denk ik aan Duitsland...: Georg Heyms schaatsdood

2012-02-07T21:56:00.000+01:00

Denk ik aan Duitsland...: Georg Heyms schaatsdood: Hij was nog maar 24 jaar en gold als veelbelovend dichter. Op 16 januari 1912 verdronk Georg Heym tijdens een schaatstocht op de Havel bij ...

Denk ik aan Duitsland...: In de tuin van Angela Merkel

2012-02-04T00:18:00.000+01:00

Denk ik aan Duitsland...: In de tuin van Angela Merkel: In december schreef ik over Ringo Starrs veelkleurige “ knotted gun ”. Een pistool met een knoop in de loop als symbool tegen geweld, die h...

Bismarck spreekt

2012-02-01T19:16:00.006+01:00

Bismarck heeft gesproken en we hebben hem nu eindelijk in het echt kunnen horen. Vorig jaar werden enkele 122 jaar oude geluidsopnamen uit het laboratorium van de Amerikaanse uitvinder Thomas Edison ontcijferd. Groot nieuws want eindelijk kon worden bewezen dat de rijkskanselier Otto von Bismarck geen piepstemmetje had, zoals vaak werd verondersteld.

In 1878 vroeg de Edison een patent aan op zijn fonograaf, waarmee hij geluid kon opnemen en weer kon afspelen. Edison gebruikte daarvoor zogenaamde wasrollen, een mengsel van paraffine en bijenwas. In 1957 werden enkele oude wasrollen uit Edisons erfenis gevonden, maar het duurde tot vorig jaar dat eindelijk het verhaal achter de geluidsopnamen duidelijk werd.

In 1889 en 1890 reisde Theo Wangemann, een Duitse medewerker van Edison, naar Europa om de fonograaf te demonstreren en om de hoge kringen van het belang ervan te overtuigen. Wangemann reisde naar de Parijse wereldtentoonstelling en vervolgens naar Berlijn. In september 1889 demonstreerden Wangemann en de inmiddels ook naar Duitsland gevaren Edison de fonograaf aan het hof van keizer Wilhelm II in Potsdam. De keizer was enthousiast, maar weigerde in het apparaat te spreken. De zevenjarige kroonprins mocht wel wat zeggen.

Lees verder op mijn nieuwe blog en beluister de stem van Bismarck: Denk ik aan Duitsland...

Erik de Graaf

Denk ik aan Duitsland...

2012-01-30T19:30:00.002+01:00

Denk ich an Deutschland in der Nacht,
Dann bin ich um den Schlaf gebracht.

Het zijn ongetwijfeld Heinrich Heines beroemdste dichtregels, die hij in 1843 in Parijs schreef. Duitsland hield hem uit zijn slaap, maar in het gedicht Nachtgedanken niet zozeer vanwege het politieke klimaat en het antisemitisme, dat hij al in 1831 ontvlucht was. Al twaalf jaar had hij zijn oude moeder niet gezien en in zijn lange afwezigheid waren al vele geliefden gestorven.

Nog in hetzelfde jaar 1843 voerde de Heimweh Heine van Parijs naar zijn moeder in Hamburg. Zijn reis legde hij vast in Deutschland. Ein Wintermärchen, waarin de liefde voor de Heimat veelvuldig tegenover de afkeer staat. Prachtig beschrijft Heinrich Heine hoe de Pruisische douane vergeefs in zijn bagage zoekt naar verboden boeken, maar dat hij al zijn illegale gedachtengoed in zijn hoofd zit. “Mijn hoofd is een tsjilpend vogelnest van in beslag te nemen boeken”.

Lees meer over Heinrich Heines reis naar Hamburg en over de geur van Duitslands toekomst op mijn nieuwe blog Denk ik aan Duitsland...

Erik de Graaf

De "ontaarde" danseres

2012-01-28T15:50:00.008+01:00

Hoog op haar sokkel staat een naakte danseres van 65 centimeter in een zaal van het Nieuwe Museum in Berlijn. De ogen terneergeslagen, alsof ze nog moet wennen aan het felle licht. De danseres is van messing, maar als ze van vlees en bloed was zou ze ons veel te vertellen hebben.

In 1926 werd ze gemaakt door de beeldhouwster Marg Moll, die in 1884 als Margarethe Häffner in de toen Duitse Elzas werd geboren. Aan het begin van de twintigste eeuw leerde ze schilder Oskar Moll kennen, met wie ze tot na de Tweede Wereldoorlog in Berlijn, Parijs, Wroclaw (het indertijd nog Duitse Breslau) en Düsseldorf woonde. Als beeldhouwster ontwikkelde Marg Moll zich van het realisme tot de abstracte kunst. De kubistische danseres werd in de jaren twintig verkocht aan een museum in Breslau, dat het eerst tentoonstelde en vervolgens in depot bewaarde.

In 1937 en 1938 werd de danseres met 650 andere door de nazi’s in beslag genomen kunstwerken vertoond op de tentoonstelling van Entartete Kunst. Alle tentoongestelde kunstwerken beledigden volgens opperpropagandanazi Goebbels “het Duitse gevoel”. In München trok de tentoonstelling twee miljoen bezoekers, veel meer dan een gelijktijdige expositie van door de nazi’s gepropageerde kunst. Na München was de ontaarde kunst in Berlijn, Wenen en tal van andere Duitse steden te zien. Na afloop van de tournee werden veel kunstwerken aan buitenlandse musea verkocht, in kelders opgeslagen of, als zich geen kopers voordeden, vernietigd.

De danseres van Marg Moll werd opgeslagen in een kelder in het centrum van Berlijn. Een keer werd het beeld daar uitgehaald voor een bijrol in de propagandafilm Venus vor Gericht (1941), die tegen de Entartete Kunst was gericht. In de bommenregens op het centrum van Berlijn aan het einde van de Tweede Wereldoorlog verdween de kelder onder metersdik puin.

De danseres was verdwenen en werd vergeten. Totdat in 2010 bij archeologisch onderzoek bij de bouw van een nieuwe metrolijn bij de Alexanderplatz elf beelden uit een ingestorte kelder werden opgegraven, waaronder Molls danseres. Sinds november 2010 staat ze met tien andere geredde slachtoffers in het 64 jaar na de bombardering heropende Neue Museum.

Erik de Graaf

Torenval in Warffum

2012-01-26T14:41:00.004+01:00

Eerder deze week schreef ik over de bezetting van een boortoren van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, de NAM, op 25 januari 1977. De sensationele actie, die veel publiciteit kreeg, wordt beschreven in een hoofdstuk van de roman Torenval van Jan Folkerts. Vijfendertig jaar geleden was Folkerts de journalist van de Nieuwe Revu, die als een van de vijf actievoerders een dag in de 34 meter hoge boortoren zat. Gisteren was hij opnieuw in Warffum om in de bibliotheek uit zijn debuutroman voor te lezen.

Atoomtegenstanders vermoedden in 1977 dat de NAM vanuit een proefboorlocatie in Warffum onderzoek deed naar opslagmogelijkheden voor radioactief afval in de zoutkoepels onder Pieterburen, een kilometer of acht westwaarts. Vijf actievoerders klommen met proviand voor een dagenlang verblijf in de 34 meter hoge boortoren, tot stomme verbazing van de NAM-werknemers en de plaatselijke autoriteiten. In het Provinciehuis in Groningen werd een crisiscentrum opgericht onder leiding van Commissaris van de Koningin Toxopeus. “Voor vijf mensen met vreedzame bedoelingen in een boortoren tuigen ze de boel wel heel erg op”, schamperden de actievoerders in de roman.

Afgelopen zondag schreef ik al dat het mij niet altijd duidelijk was waar de roman op waargebeurde feiten berustte en waar de fictie begon. Een volgens de roman gebeurd ongeluk met grote gevolgen kon niet in overeenstemming met de werkelijkheid zijn, want dan lag dat nog veel verser in de collectieve Warffumer herinnering.

Wie zou ik kunnen vragen om de regionale versie te horen? Ik besloot oud-burgemeester Ayolt Kloosterboer van Warffum te bellen. De inmiddels 96 jaar oud-bestuurder herinnerde zich de actie nog als de dag van gisteren. Zo vaak was er tenslotte niet zoiets aan de hand in het 2500 inwoners tellende dorp. Hij vertelde me over de risico’s, die de actievoerders hadden gelopen. Ze wisten bijvoorbeeld niet dat de NAM elk moment op twee kilometer oer het aardoppervlak het gas kon bereiken, vertelde Kloosterboer. "Als het boorgat dan niet op tijd zou worden toegedekt bestond er een gevaar op een zogenaamde blow out, waarbij gas aan het aardoppervlak komt”, aldus Kloosterboer. Dat was de reden dat het crisisteam de actie zo snel mogelijk wilde beëindigen. Of de arbeiders van de NAM zich van dat gevaar bewust waren valt te betwijfelen als je op oude filmpjes ziet hoe ze naast het boorgat staan te roken.

In Groningen werd enkele uren na het begin van de actie besloten om de bezetters met een brandspuit uit de boortoren te jagen. Kloosterboer weigerde dat bevel op te volgen. Hij wist dat dat met de kou en de snijdende wind op een smalle, 34 meter hoge toren te gevaarlijk was. Ter plekke werd op zijn initiatief een hoogwerker in elkaar gelast, waarmee de bezetters in de loop van de avond naar beneden werden gehaald. Toen Kloosterboer ’s avonds bij het crisiscentrum in Groningen verscheen begroette Commissaris van de Koning Toxopeus hem met de woorden “daar is de man die mijn bevel niet heeft opgevolgd”. Kloosterboer antwoordde dat het wél goed was afgelopen, waarop Toxopeus hem feliciteerde en zei dat hij het goed had gedaan.

De boortorenbezetters werden de volgende ochtend vrijgelaten. Dezelfde dag bereikte de NAM het gas onder Warffum. Volgens Kloosterboer had het slecht kunnen aflopen als dat tijdens de bezetting was gebeurd. De actievoerders waren zich daarvan niet bewust. In de roman komt het niet aan de orde.

Erik de Graaf

Occupy in Warffum 1977

2012-01-22T19:15:00.005+01:00

Occupy in Warffum. Deze week is het 35 jaar geleden dat ten noorden van Warffum een boortoren van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, de NAM, door actievoerders werd bezet. Op 25 januari 1977 beklommen vijf actievoerders, waaronder een journalist en een fotograaf van de Nieuwe Revu, het bouwwerk, op de grond ondersteund door enkele tientallen actievoerders.

In de jaren zeventig overwoog het kabinet-Den Uyl (1974-1977) serieus om radioactief afval op te slaan in zoutkoepels in Noord-Nederland. Behalve de Drentse plaatsen Anloo, Schoonloo en Gasselte waren ook de Groningse dorpen Onstwedde en Pieterburen in beeld. De bevolking in Noord-Nederland was fel tegen. Gemeenteraden en Provinciale Staten keerden zich tegen de kabinetsplannen. De anti-atoombeweging floreerde.

Atoomtegenstanders uit Pieterburen vermoedden dat de NAM vanuit een proefboorlocatie in Warffum stiekem onderzoek deed naar de opslagmogelijkheden voor radioactief afval in de zoutkoepels onder Pieterburen, een kilometer of acht westwaarts. De vijf actievoerders klommen met proviand voor een dagenlang verblijf in de 34 meter hoge boortoren, tot stomme verbazing van de NAM-werknemers en de plaatselijke autoriteiten. Na een bezetting van tien uur in regen en windkracht 9 stapten ze in een hoogwerker van de Mobiele Eenheid. Actie ten einde.

Eind 2011 verscheen de roman Torenval van Jan Folkerts. Folkerts was de journalist, die in 1977 de boortoren bezette. De huidige gemeentesecretaris van het Friese Littenseradiel beschrijft in zijn debuutroman zijn werkzaamheden voor de linkse familieweekblad Nieuwe Revu, dat in die jaren veel aandacht schonk aan de anti-atoombeweging en niet terugdeinsde voor “participerende journalistiek”.

Torenval biedt een mooi beeld van de activistische sfeer van de tweede helft van de jaren zeventig. De roman leest als een sleutelroman, waarin voor de “gemiddelde milieuactivist uit Warffum en omgeving”(pff, wie is dat?) wel een paar hoofdpersonen “ontsleuteld” kunnen worden. Wat dan opvalt is de continuïteit. Niet alleen deelt de anti-atoomonderzoeker Marc van Dam nog steeds zijn enorme kennis over energievraagstukken met de milieubeweging, maar dan onder eigen naan. Ook Pieterburen voert in feite nog dezelfde actie. Nu tegen de Franse energiegigant EDF, die de zoutkoepels onder het dorp voor gasopslag wil misbruiken.

Frappant is dat ook de huidige Pieterbuurster actievoerders vrezen dat EDF met een dubbele agenda werkt en in werkelijkheid radioactief afval onder het dorp wil opslaan. Pieterburen Tegengas als erfgenaam van de Atoom Alarmgroep Pieterburen.

Niet overal in Torenval is duidelijk waar de factie eindigt en de fictie begint. Op donderdag 25 januari komt Jan Folkerts in de bibliotheek in Warffum om de 35e verjaardag van Occupy Warffum met een lezing te vieren.

Erik de Graaf

Heinrich Zille

2012-01-10T22:10:00.005+01:00

Tegen een blinde muur aan de Marheineckeplatz in het (toen nog) West-Berlijnse Kreuzberg zag ik ooit een reusachtige tekening van het Berlijnse volksleven in de jaren twintig. Onder de kleurige afbeelding stond de naam van de oorspronkelijke kunstenaar: "Heinrich Zille: 10.1.1858 - 9.8.1929". De Berlijnse volkstekenaar en fotograaf was toen net vijftig jaar dood.

Vandaag is het precies 154 jaar geleden dat graficus, lithograaf, schilder, tekenaar en fotograaf werd geboren. Hij groeide in armoede op, werkte jarenlang in een foto-atelier, maar kwam pas goed aan zijn eigen werk toe toen hij rond zijn vijftigste werkloos werd. "Ga liever de straat op. Kijk om je heen en teken", had zijn leermeester hem gezegd. Zijn sociaal-kritische weergave van het Berlijnse leven van het late keizerrijk en de Republiek van Weimar sloeg in als een bom.

"Moeder, als ik wil kan ik bloed in de sneeuw spugen", zegt een meisje op een van Zilles tekeningen trots tegen haar moeder. Of: “moeder, zet de twee bloempotten eens buiten. Ons Liesje zit zo graag in het groene”. De heersende klasse vond Zilles werk maar niks. "Die kerel ontneemt ons alle levensvreugde", becommentarieerde een officier uit het keizerrijk een Zille-tentoonstelling.

In het Nicolaïviertel in het centrum van Berlijn staat sinds zijn honderdvijftigste verjaardag, vandaag vier jaar geleden, een standbeeld van Heinrich Zille. Om de hoek is een Zille Museum. Alles in het oudste deel van de tegenwoordige wereldstad ademt Zille en zijn Berliner Milljöh. Sinds ik in 1979 de muurschildering op de Marheineckeplatz zag sta ik altijd even stil bij Heinrichs verjaardag. Al die tijd al is hij op de dag af een eeuw ouder dan ik. Proost!

Erik de Graaf

Havel en de vrijheid

2011-12-24T12:24:00.003+01:00

Meter voor meter schuifelden duizenden Tsjechen in de afgelopen dagen door de Praagse Burcht om afscheid te nemen van Vaclav Havel, de schrijver, dissident en president die hen in 1989 vrijheid bracht. Ineens herinnerde ik me dat ik al eens zo’n stoet rouwende Tsjechen op diezelfde plek had zien voortschuifelen.

Woestdruk was het in september 1979 in de Praagse Burcht, omdat lange rijen treurende mensen afscheid wilden nemen van hun oud-president Ludvik Svoboda (1895-1979). Tien jaar later bracht Havel vrijheid, maar Svoboda wás de vrijheid in hoogsteigen persoon. Nou ja, svoboda is het Tsjechische woord voor vrijheid. Zoals zmrzlina ijs betekent.

Ironisch is het dat je met de naam van de vrijheid de president van een communistische dictatuur kon worden. In de Praagse Lente van 1968 was Ludvik Svoboda als president van Tsjechoslowakije na Alexander Dubcek één van de gevierde helden van de opstand van 1968. Na het neerslaan van de Lente bleef hij president van het land met als gevolg dat hij al twee jaar later door het Tsjechoslowaakse volk werd beschouwd één van de meest gehate representanten van de communistische onderdrukking.

In 1975 werd Svoboda afgezet. Zwaar dement of, zoals in mijn familie wordt gezegd, "zo kinds als een kommetje". Vier jaar later overleed hij terwijl ik een paar dagen door een regenachtig Praag dwaalde. Wie er in die lange rijen afscheid van Svoboda namen is niet duidelijk. Vooral partijgenoten, neem ik aan. Havel zal er niet bij geweest zijn. In 1979 werd hij veroordeeld tot vierenhalf jaar gevangenis, omdat hij als mede-oprichter van Charta 77 de staatsmacht had uitgedaagd.

Ik stond er wel bij en keek ernaar. In de Ausgewählte Schriften van Marx en Engels, die ik indertijd voor 49 kronen in de Duitse boekwinkel in Praag kocht, vond ik vanavond een krantenfoto uit de Rude Pravo van de lange rijen voor Svoboda.

Erik de Graaf

Knoop in de loop

2011-12-11T11:10:00.005+01:00

Ringo Starr presenteerde deze week zijn veelkleurige “knotted gun”. Een pistool met een knoop in de loop als symbool tegen geweld. Aanleiding voor Ringo was de 31e verjaardag van de moord op zijn mede-beatle John Lennon op 8 december. Ringo eist zwaardere straffen tegen wapenbezit. Terecht.

Ringo was nooit de meest creatieve beatle. Ook dit keer was hij niet echt origineel. Sinds 1988 staat een grote “knotted gun” voor het gebouw van de Verenigde Naties in New York. No Violence heet dat beeld van de Zweedse kunstenaar Carl Fredrik Reuterswärd, die overigens net als Ringo geïnspireerd was door de moord van Michael Chapman op Lennon.

Reuterwärds boodschap tegen het geweld heeft zich sindsdien over zestien Europese en Amerikaanse steden verspreid. Naast het origineel in New York zijn twee andere originelen in Luxemburg en in het Zweedse Malmö te zien. Daarnaast bestaan er dertien replica’s. In het Olympisch Museum in het Zwitserse Lausanne, bijvoorbeeld. Of in een park in het Zweedse Boras, waar in 2003 Anna Lindh, de minister van Buitenlandse Zaken, werd vermoord. Een mooi symbool tegen een brute moordaanslag.

Begin dit jaar ben ik vergeefs op zoek geweest naar de Berlijnse replica, die volgens mijn informatie ergens in de tuin van het Kanzleramt moest staan. Ook een toeristengids met een groep Japanners kon me niet verder helpen. Uit een foto begreep ik later dat ik aan de verkeerde kant van de Spree had gezocht. De Duitse versie is in 2005 door de kunstenaar aan Duitsland geschonken. De toenmalige kanselier Schröder zei bij de onthulling dat het beeld geen misverstanden toeliet. Hij noemde het een monument voor de vrede. Intussen kijkt Angela Merkel vanuit haar werkkamer tegen het beeld aan. Ik ben benieuwd wat zij ervan vindt. In ieder geval is ze nog nooit in het park bij haar kantoor gesignaleerd, las ik pas. Behalve dan op weg naar de helikopterlandingsplaats in de tuin.

Erik de Graaf

Noordpolderzijl na het hoge water

2011-12-04T21:00:00.005+01:00

Noordpolderzijl is de kleinste open zeehaven van Nederland. Net boven Usquert, een kwartiertje fietsen vanuit Warffum. Het ontstond tweehonderd jaar geleden door de bouw van een spuisluis na de inpoldering van de Noordpolder. Het is een unieke plek aan het Wad, met uitzicht op de onbewoonde eilanden Rottumerplaat en Rottumeroog. Op iets grotere afstand zie je bij helder weer het Duitse toeristeneiland Borkum liggen. Wie Noordpolderzijl eenmaal kent gaat er van tijd tot tijd even de kop boven de dijk steken.

En elke keer is het uitzicht dan weer anders. Bij zon, regen, wind of mist, bij eb of bij vloed, in lente, zomer, herfst of winter. Week in en week uit. Altijd weer even verrassend. Vanmiddag zag ik het lege haventje onder grauwe bewolking na het extreem hoge water van vorige week met de overstroomde kwelders. Het is een week verschil. Het zoeken van de verschillen is geen moeite.

Erik de Graaf

PS: voor meer foto's van Noordpolderzijl na het hoge water klikt u hier!

VV Warffum op NOS Teletekst!

2011-10-23T19:58:00.004+02:00

Gisteren las ik op NOS Teletekst pagina 801 dat mijn oude club Zwaluwen in de zaterdag hoofdklasse B van Excelsior Maassluis had gewonnen. Ik kijk nog elke week hoe ze het doen. Vandaag lees ik op pagina 897/2 dat V.V. Renado uit Sint Nicolaasga in de vierde klasse zondag Noord Giethoorn heeft verslagen (1-4).

Maar nergens lees ik dat VV Warffum vanmiddag de cruciale uitwedstrijd tegen Engelbert met 1-2 won, waardoor het team van trainer Marnix Bakker weer aansluiting vond bij de subtop van de vijfde klasse E Noord. Na een slechte start komt Warffum langzaam op stoom. Let op, dat kan nog mooi worden!

De registratie van de uitslagen van het zondagamateurvoetbal houdt voor NOS Teletekst op bij de vierde klasse. Alleen de laagste klasse, de vijfde, ontbreekt in de overzichten. Ik vraag me af waarom de redactie van NOS Teletekst daartoe heeft besloten. Was het een praktisch besluit, omdat de vijfde klasse extra pagina’s zou kosten? Of werd gedacht dat de vijfde klasser minder kleurrijk dan de vierde is?

Het lijkt me in ieder geval voor de redactie wel jammer om niet compleet te zijn. Daarom doe ik een dringend beroep om de uitslagen van de vijfde klasse voortaan ook te publiceren. Voor de uitslag van VV Warffum kan ik altijd (nou ja, altijd?) gebeld worden. Bovendien kan de belangstellende Teletekstzapper eindelijk de enerverende derby’s van VV Warffum tegen Usquert, Eenrum of Kloosterburen volgen. En die wil toch niemand missen?

Erik de Graaf
(voorzitter VV Warffum)

Vier boeken

2011-10-21T23:00:00.003+02:00

Welke vier boeken zou u meenemen als u in een koude winternacht zou worden opgehaald voor een lang, onvrijwillig verblijf in een werkkamp of een gevangenis? Van mij vergt die vraag eerlijk gezegd te veel inlevingsvermogen.

Het overkwam de Duits-Roemeense dichter Oskar Pastior wel. In januari 1945 moest hij zijn koffer pakken, omdat hij als zeventienjarige jongen op de lijst van de Russen stond om naar een werkkamp in Stalins Sovjetunie gestuurd te worden. Als Roemeen van Duitse komaf moest hij voor “herstelbetaling” zorgen.

Onderin een oude grammofoonkist legde hij de Faust van Goethe, de Zarathustra van Nietzsche, een dunne dichtbundel van de Oostenrijkse Heimatdichter (maar ook nazi-poëet) Joseph Weinheber en een bloemlezing met gedichten uit acht eeuwen. “Geen romans, want die lees je een keer en dan nooit weer”. Bovenop de vier boeken kwam allerlei noodzakelijk gerei: van scheerkwast tot nagelschaar.

De beschrijving komt niet direct van Oskar Pastior. Ze staat in de roman Atemschaukel van Herta Müller, de Nobelprijswinnares van 2009. Dat boek is zwaar gebaseerd op Pastiors levensverhaal. In lange gesprekken vertelde hij Müller over de kou, de angst, de pijn, de honger en alle andere ellende in het werkkamp, waarin hij vijf jaar werd afgebeuld. En over zijn verborgen homosexualiteit, die hem de kop zou hebben gekost als ze bekend zou zijn geworden. Hij vertelde haar alles.

Nou ja, bijna alles. Vorig jaar, vier jaar na zijn dood in 2006, werd ontdekt dat Pastior onder de schuilnaam “Otto Stein” van 1961 tot 1968 informant voor de Roemeense geheime dienst Securitate was geweest. Nadat hij overigens in de vijf jaren daarvoor zelf intensief was bespioneerd. In 1968 hield de “samenwerking” op toen Pastior na een reis naar het westen in West-Berlijn asiel vroeg en kreeg. Dat was dus achteraf ook een vlucht uit de klauwen van de Securitate.

Herta Müller was geschokt door de ontdekking, maar voelde ook “medeleven” en “verdriet”. Pastior was kwetsbaar en chantabel als Duitser, homo, dichter en regimecriticus in Roemenë. Jammer vond Müller wel dat hij na 1968 niemand ooit iets had verteld over die zwarte bladzijde uit zijn leven.

Erik de Graaf

Berlage in Usquert

2011-10-19T19:31:00.004+02:00

Het Noord-Groningse Usquert was in de eerste helft van de twintigste eeuw een van de rijkste gemeenten van Nederland. Wassenaar, Bloemendaal en het Gooi verbleekten er bij. Nou ja, bijna. De enorme rijkdom was echter beperkt tot een kleine elite van grote herenboeren. In hun “ achtertuinen” bestond veel armoede. De socialistische SDAP, de vooroorlogse voorloper van de PvdA, behield tot ver na de Tweede Wereldoorlog de absolute meerderheid in de gemeenteraad.

Rijk en vooruitstrevend was de combinatie in Usquert. In april 1929 besloot de gemeenteraad tot de bouw van een nieuw gemeentehuis. H.P. Berlage, volgens burgemeester Welt “Neerlands grootsten bouwmeester van den tegenwoordigen tijd”, kreeg de opdracht een modern gebouw te ontwerpen.

Het is Berlages enige gemeentehuis. Eerdere ontwerpen voor gemeentehuizen, ondermeer in Den Haag, werden niet uitgevoerd. Vandaar dat Berlage aan het eind van zijn succesrijke loopbaan graag het nieuwe gemeentehuis van Usquert ontwierp én bouwde. Het is een juweeltje geworden.

Tijdens de bouw ontstond één probleempje. Toen Berlage eens vanuit Amsterdam naar de bouw kwam kijken vond hij zijn creatie schril afsteken bij de gigantische rentenierwoningen van de herenboeren in het dorp. Reden om een extra torentje op te bouwen, geheel in Italiaanse stijl (denk aan het raadhuis in Siena). De raad van Usquert wilde de meerkosten niet betalen, waarop Berlage aanbood de ontbrekende 1200 guldens, een fors bedrag voor die tijd, uit eigen zak te bekostigen.

In januari 1930 werd het gemeentehuis feestelijk ingewijd. In de hal voor de raadszaal werd de raadsleden alle wijsheid gewenst: "Heil ’t nieuwe huis! USQUERT’s gemeentenaren tot vreugd, waar raadszaal hunnen daad vereent. Vermoge hij dan, tot bloei van de gemeent, steeds nieuwe kracht tot wijzen raad te garen".

Tot de gemeentelijke herindeling van 1990 heeft het Berlagehuis als gemeentehuis gediend. Nog tot en met 30 oktober kunt u er de tentoonstelling BERLAGE in het NOORDEN bewonderen. Grijp uw kans. U heeft nog anderhalve week.

Erik de Graaf

PS: voor meer foto's van het Berlage Huis in Usquert klikt u hier!

Van de dromer naar de waker

2011-10-17T09:23:00.003+02:00

Stralende zon. Een wandeling van de dromerdijk via de slaper naar de waker wordt altijd beloond met een fantastisch uitzicht vanaf de wakende zeedijk. Van Warffum tot aan het Wad. Een reisje door de tijd.

De eerste zeedijk boven Warffum, tegenwoordig de slaper, stamt uit de tiende of de elfde eeuw. Her en der is die Oudendijk, die van Hornhuizen tot aan Uithuizermeeden liep, nog steeds zichtbaar in het landschap. De dijk was een halve tot een hele meter hoog. Onvoldoende om het water bij zwaar weer te keren. Bij talloze stormen brak het water de dijk. Bij de Allerheiligenvloed op 1 november 1570, die in heel Friesland en Groningen zo’n drieduizend slachtoffers maakte, verdronken ook in Warffum mensen en vee.

Rond 1600 werd een kilometer boven de Oudendijk een zogenaamde kadedijk (ook wel kadijk of zomerdijk) aangelegd, waardoor nieuwe graslanden ontstonden, waarop schapen konden grazen. Bij fikse stormen hielp die zomerdijk niet veel. Bij de Sint Maartensvloed van 1686 verdronken in Warffum 22 mensen, tien paarden en 88 koeien. Bovendien spoelde het water 23 huizen aan de noordkant van het dorp weg. Ruim dertig jaar later was het weer raak. Bij de Kerstvloed van 1717 verdronken 63 Warffumers. In heel Groningen waren er 2300 slachtoffers.

Een jaar na de rampzalige Kerstvloed legde de provincie Groningen een nieuwe dijk aan op de plek van de oude zomerdijk. Een kilometer boven de Oudendijk. De nieuwe zeedijk was drieënhalve meter hoog en maakte de Oudendijk werkloos. De Oudendijk werd in 1718 slaperdijk en hoefde niet meer wakker te worden om in actie te komen.

In 1811 werd de Noordpolder aangelegd. In vier maanden tijd werd een nieuwe, 11,5 kilometer lange zeedijk aangelegd, nadat daartoe een jaar eerder door koning Lodewijk Napoleon was besloten. De dijk van 1811 werd de nieuwe waker, de dijk van 1718 werd slaper en de Oudendijk een dromerdijk. De laatste in het rijtje waker – slaper - dromer. En het is goed dromen op de Oudendijk.

Erik de Graaf

PS: voor meer foto's van de wandeling klikt u hier.

Eerste voetbalwedstrijden in Warffum (1914-1924)

2011-10-10T18:17:00.004+02:00

Sinds ruim honderd jaar wordt er in Warffum gevoetbald. In het begin speelde de dorpsjeugd ongeorganiseerd partijtjes op boerenland. Vaak tot ergernis van de boeren, die hun grasland door de voetballers vertrapt zagen worden en niet zelden ballen in beslag namen. In zijn roman Koos. Een verhaal uit het Groninger dorpsleven (1938) herinnerde Benjamin Broekema (1904-1942) aan zo’n boze boer, die in 1914 een partijtje verstoorde. "Dit kwam allemaal door de nieuwe wetten", mopperde boer Kropman. In zijn tijd werkten jongens vanaf hun negende of tiende jaar. Toen had je nog geen last van kwajongens.

Rond 1914 werd de eerste voetbalclub van Warffum opgericht. Vanaf dat jaar speelde de voetbalclub Sport tegen clubs uit de omgeving, zoals Vitesse uit Middelstum, Velecité uit Kantens en UFC uit Uithuizen. Vier jaar later, op 18 februari 1918, werd VV Warffum opgericht. Initiatiefnemer was Elias Maurits van der Zijl (1880-1942), de directeur van de Rijks- HBS in Warffum.

Aanvankelijk waren alleen leerlingen van de HBS lid van de voetbalvereniging. Enkele jaren later werden ook niet-leerlingen tot de club toegelaten. Trainingen en wedstrijden vonden plaats op weilanden in de buurt, waarvoor nu, anders dan vroeger, officieel toestemming werd gevraagd van de boeren. Bij zo’n gelegenheid in de buurt van Baflo brak de snelle, inmiddels 16- of 17-jarige Benjamin Broekema zijn enkel. Zijn voetbalvrienden vervoerden hem per trein naar een ziekenhuis in de stad Groningen, waar de breuk volgens zijn biografe Pauline Broekema (geen familie) verkeerd werd gezet. Benjamin Broekema zou nooit meer zijn oude niveau halen.

In 1921 kreeg de club de beschikking over een heus sportveld van 110 bij 72 meter achter de HBS aan de Oosterstraat. Dat was een enorme verbetering. Zeker toen de HBS vier jaar later een gymnastiekzaal met kleedkamers bouwde. VV Warffum kon daardoor gebruikmaken van een voor die tijd ongekend mooie sportaccommodatie. VV Warffum zou tot 1961 achter de HBS op het huidige Op Roakeldaisterrein blijven spelen. Toen werd verhuisd naar de huidige accommodatie aan de Westervalge. Zes jaar later verhuisde ook de HBS naar de andere kant van het dorp. De prachtige, onder architectuur gebouwde gymzaal uit 1925 is vervallen achtergebleven.

Vanaf 1920 speelde Warffum in de competities van de Groninger Voetbal Bond, de GVB. In het seizoen 1920-1921 zelfs met twee elftallen. Beide elftallen werden kampioen. Het eerste elftal promoveerde in twee jaar door naar de tweede klasse van de KNVB. Een beslissingswedstrijd om promotie naar de eerste klasse werd in 1924 met 0-1 verloren van het Groningse GVV. Daarmee kwam een eind aan een eerste succesperiode van VV Warffum. Een aantal goede spelers verliet de HBS en daarmee de voetbalvereniging.

Erik de Graaf

PS: op warffum.nl staat de bovenste foto uit 1929 in de rubriek "het verhaal achter de foto". Gaat het hier om een elftal van VV Warffum of is het een team van de plaatselijke Rijks-HBS? En wie staan er op de foto?

DIJKRIJK over 200 jaar Noordpolder

2011-10-08T23:52:00.006+02:00

Er is een prachtig nieuw boek verschenen over het hoge noorden van Groningen. Vanmiddag ontving staatssecretaris Henk Bleker in het Zielhoes in Noordpolderzijl het eerste exemplaar van het boek DIJKRIJK. Noordpolder 1811-2011 uit handen van auteur Jan de Boer. En ik ongeveer het 75e.

DIJKRIJK vertelt de geschiedenis van de Noordpolder boven Warffum in tien hoofdstukken. In 1811 werd in vier maanden een nieuwe, 11,5 kilometer lange zeedijk aangelegd, nadat daartoe een jaar eerder door koning Lodewijk Napoleon (de broer van… en door zijn Franse-Nederlandse uitspraak van zijn eigen titel vaak het “konijn van Nederland” genoemd) was besloten. vanaf oktober 1811 kon de nieuwe Noordpolder worden ingericht tot het rijke landbouwgebied, dat het tot op de dag van vandaag is gebleven. Tweehonderd jaar heroïsche landbouwgeschiedenis, waarin de landbouw niet zelden ten koste ging van natuur, milieu en biodiversiteit. Zelfs de staatssecretaris gaf dat vanmiddag aan in zijn speech.

DIJKRIJK beschrijft in 272 pagina’s de Groningse pioniersgeest van de 19e eeuw en de ontwikkeling van de polder en de landbouw tot aan 2011. In talloze anekdotes en verhalen wordt verteld over de Noordpolder, zijn bewoners en hun boerderijen, over de kloof tussen de rijke herenboeren en hun arme landarbeiders, over oorlog en vrede, over de ophoging van de dijken in het kader van het Deltaplan en over de opkomst van het milieudenken in de tweede helft van de 20e eeuw. Alles rijk geïllustreerd met historische en nieuwe foto’s, kaarten, schetsen en schilderijen.

De boekpresentatie werd vanmiddag besloten met de onthulling van een plaquette met het gedicht Mien Poller (1950) van L. van Bergen op een muur van het Zielhoes in Noordpolderzijl. DIJKRIJK. Noordpolder 1811-2011 is ongetwijfeld verkrijgbaar bij de betere boekhandel.

Erik de Graaf

PS: wilt u foto's van de boekpresentatie bekijken? Klik hier.

Op reis met de Stasi

2011-10-05T11:22:00.004+02:00

Pas werd ik door een Berlijnse vriend gewezen op een internetsite met een Duitse vertaling van een in 1992 door mij geschreven artikel. Daarin beschreef ik hoe de Oost-Duitse geheime dienst Stasi in de eerste helft van de jaren tachtig de contacten van Nederlandse vredesactivisten met Oost-Duitse dissidenten in de DDR in de gaten hield.

De publicatie verbaast me. Ik weet niets van een Duitse vertaling, noch van de plaatsing ervan op een Duitse site. Maar het vervelendst is dat er een storende fout in de Duitse vertaling staat, waardoor mijn vriend Uwe Bastian ineens van bespioneerde in spion lijkt te zijn veranderd. Van Opfer in Täter.

In de originele versie beschreef ik hoe Uwe in 1985 met twee "vrienden" van Oost-Berlijn naar Tsjechoslowakije reisde om deel te nemen aan een discussiebijeenkomst met Nederlanders en West-Duitsers. "Twee dagen na de vergadering in Zinnwald reisde Uwe Bastian met IM Bob en IM Ritter (die niet van elkaar wisten dat ze voor dezelfde firma – bedoeld wordt hier de Stasi - werkten) richting Tsjechoslowakije" (ik beschreef dit reisje al eens op deze blog). Volgens de Duitse vertaling “reiste Uwe Bastian mit IM Ritter (die nicht voneinander wussten, dass sie für dieselbe Firma - de Stasi dus - arbeiteten) in Richtung Tschechoslowakei". De zin is een tikkie krom, maar er kan uit afgeleid worden dat Bastian voor de Stasi werkte. Ten onrechte.

Hoe komt die vertaling op weracu.org, nota bene een site van een Duitse Parkinsonspecialist in Valencia? De Parkinsonspecialist Werth is verwikkeld in een lange juridische strijd over het gebruik van gepatenteerde acupunctuurnaalden van Karl-Otto Launicke. Toen Werth blijkbaar in mijn artikel las dat Launicke vroeger als IM Bob voor de Stasi heeft gewerkt hoopte hij de rechter ervan te kunnen overtuigen dat niet hijzelf maar juist Launicke een onbetrouwbare boef was.

Hoe de rechtzaak is afgelopen weet ik niet. Vorige week heb ik Dr. Werth per mail verzocht contact met mij op te nemen over het vertaalde artikel. Er is hier geen sprake van patent, maar wel van auteursrecht. Bovendien kan de vertaalfout andere mensen schade berokkenen. Ik heb nog niets van hem gehoord.

Erik de Graaf

Verhagens gebakken lucht

2011-09-21T17:25:00.003+02:00

Wat minister Verhagen kan kunnen wij ook, dacht de actiegroep Pieterburen Tegengas. Sinds vorige week verkoopt de actiegroep gebakken lucht.

Pieterburen Tegengas voert actie tegen een aardgasopslaginstallatie van het Franse elektriciteitsbedrijf EDF in het Groningse Pieterburen. U kent het dorp wel van de zeehonden en het Pieterpad. Verhagens gebakken lucht wordt voor een zacht prijsje verkocht om de acties te bekostigen. De Franse installatie zal het open, cultuurhistorische, stille en ’s nachts nog donkere Groningse landschap ruw verstoren.

De etiketten op de glazen potjes met gebakken lucht werden ontworpen door plaatselijke kunstenaars. De kopers wordt aangeraden de potjes gesloten te houden om de onwelriekende lucht niet te laten ontsnappen. De gebakken lucht ging grif van de hand.

Erik de Graaf

PS: meer info over de plannen van EDF en Verhagen en de actie ertegen vindt u op de website van Pieterburen Tegengas

Onderofficier Donald Duck

2011-09-20T21:36:00.003+02:00

Walt Disney en andere Amerikaanse filmstudio’s produceerden in de Tweede Wereldoorlog films in dienst van het Amerikaanse propaganda-apparaat. De Amerikaanse regering moest haar burgers overtuigen van de noodzaak om zich actief met de strijd tegen Nazi-Duitsland te gaan bemoeien. Donald Duck, Mickey Mouse en zelfs Bambi hielpen bij de mobilisatie van Amerika.

Donald Duck nam in Donald gets drafted dienst in het Amerikaanse leger en riep de Amerikaanse burgers in The spirit of ’43 op om hun belasting op tijd te betalen, want “belastingen laten de democratie marcheren” en elke onnodig uitgegeven dollar is een dollar voor de vijand”.

In 1942 en 1943 produceerden de Disney-studio’s ruim vijfmaal zoveel meter film als in de voorspoedigste vooroorlogse jaren. Ruim 26 miljoen Amerikanen zagen The Spirit of ’43. Een derde van hen gaf later toe door Donald Duck meer belasting te zijn gaan betalen.

Na de oorlog verdwenen Disney’s propagandafilms achter slot en grendel. Disney wilde de nieuw te veroveren Europese markt niet met ouwe koeien confronteren. Pas in 1984 werd voor het eerst weer stilgestaan bij Donalds heldenrol. Op zijn vijftigste verjaardag werd hij als dank voor zijn verdiensten in de Tweede Wereldoorlog bevorderd tot onderofficier in het Amerikaanse leger bevorderd. Hij werd gelijk ook ook eervol ontslagen.

Erik de Graaf

Schoenmakerspoëzie

2011-09-16T17:42:00.005+02:00

De etalage is het visitekaartje van de winkel, leerde ik vroeger tijdens economielessen. Het ging om het zogenaamde AIDA-principe, vertelde meneer Goudriaan tot vervelens toe: Aandacht trekken – Interesse wekken – Desire (of verlangen) opwekken – Aanzetten tot actie. Met de actie werd uiteraard de aankoop van de geëtaleerde producten door de consument bedoeld.

In het Duitse Emden heeft schoenmaker Battermann kosten noch moeite gespaard om zijn assortiment aan te prijzen. Een fraaie dwarsdoorsnee van het aanbod wordt geaccentueerd door een bos bloemen, twee Duitse vlaggen onder modieuze vitrage, een uithangbord met laars (in het Duits: Stiefel) en een schoenmakersgedicht:

Wenn die Sohle klafft,
Der Absatz schief,
Die Naht mal platzt,
dann komm zu
Sebo Battermann!

Het geheel is in de rechter benedenhoek gesigneerd door de designer. Zijn uw schoenen hard aan onderhoud toe, ga dan snel naar Emden!

Erik de Graaf

Duitse soldaten in Budel

2011-08-31T23:19:00.002+02:00

De Nassau Dietz-kazerne in Budel gaat dicht, zo maakte minister Hillen van Defensie vandaag bekend. Bijna vijftig jaar geleden was de kazerne het middelpunt van verontwaardiging en protesten.

In juli 1963 werden 3000 Duitse soldaten in het Noord-Brabantse Budel gestationeerd. Het was een uitvloeisel van een Duits-Nederlands militair uitwisselingsprogramma binnen de NAVO. Al sinds 1961 lagen er Nederlandse militairen in het West-Duitse Seedorf, de Duitse uitwisselingssoldaten moesten naar Budel.

De komst van de eerste Duitse soldaten naar Nederland sinds 1945 ging niet zonder slag of stoot. Al in 1962 ondertekenden honderden Nederlanders een oproep aan de Staten-Generaal, waarin werd geëist om de komst van de Duitsers te voorkomen. Op 26 januari 1963 werd een stille tocht door Budel gehouden, die werd afgesloten met een kranslegging bij een oorlogsmonument. In de oproep tot de stille tocht werd gewezen op de voormalige functie van Budel als knooppunt van contacten tussen het Nederlandse en het Belgische verzet en op de moord op Budelse verzetsmensen door de Duitsers in september 1944. Ondertekenaars van het pamflet waren onder andere de uitgever Bert Bakker, de acteur Ko van Dijk, de schrijfster Marga Minco en haar collega’s Bert Voeten en Theun de Vries.

De verontwaardiging over de komst van Duitsers soldaten naar Nederland was groot. De wonden van de Tweede Wereldoorlog waren duidelijk nog niet geheeld. Stel je voor, werd gezegd: Duitsers in Budel. “Een volgend maal misschien in Putten, Westerbork, Vught, Arnhem of misschien ook wel in het hart van Rotterdam!”, aldus de oproep tot de stille tocht.

Helpen zouden de protesten niet. Het voorstel om de Duitse soldaten in Budel te stationeren werd op 9 april 1963 door de Tweede Kamer aangenomen. Met slechts acht tegenstemmen (CPN, PSP en drie PvdA’ers). De Duitse soldaten zouden tot 2005 in Budel blijven. Toen het Duitse ministerie van Defensie in 2004 bekendmaakte dat de troepen zouden worden teruggetrokken leidde dat tot grote teleurstelling in het Brabantse plaatsje. “De Duitsers hebben altijd een bijzonder cachet aan de dorpsgemeenschap van Budel gegeven”, zei de burgemeester tegen De Volkskrant. En cafébezoeker Hendriks zei: “De Duitsers zijn al veertig jaar hier. Ik ben ermee opgegroeid. Je hoort ze wel Duits praten met elkaar, maar je staat daar niet eens meer bij stil, zo gewend zijn we eraan. De Duitsers horen gewoon bij de inboedel van Budel.” Het kan verkeren.

Erik de Graaf

Wie zijn hier de onbevoegden?

2011-08-30T12:22:00.003+02:00

Eigen weg RWE? Hoezo eigen weg? Dat hele bouwwerk is toch illegaal sinds de Raad van State vorige week de bouwvergunning voor de kolencentrale vernietigde. En eh… wie zijn hier eigenlijk de onbevoegden?

Tientallen tegenstanders van de kolencentrale in de Eemshaven kwamen vanochtend voor de illegale bouwput bijeen om RWE er op te wijzen dat de werkzaamheden zo spoedig mogelijk stilgelegd moeten worden. Greenpeace en Natuur & Milieu kondigden aan een kort geding aan te spannen tegen de provincie Groningen om die eis kracht bij te zetten.

Opvallend veel Duitsers waren aanwezig. De kolensmeerboel is vanaf Borkum en vanuit Oost-Friesland goed zichtbaar. Een pluim voor hun protest, ook tegen vergelijkbare bouwplannen in eigen land. Vanuit Berlijn was het Groene Bondsdaglid Thilo Hoppe zelfs “angereist” om het protest in Noord-Groningen en Oost-Friesland een hart onder de riem te steken.

Opvallend was de aanwezigheid van veel GroenLinksers, die uiterst kritisch zijn op het besluit van de Groenlinkse gedeputeerde Wiebe van der Ploeg om de bouw van de RWE-centrale ook zonder vergunning te gedogen. Volgende week vergadert Provinciale Staten over dit onderwerp. Hopelijk komt de GroenLinkse statenfractie met een motie om de bouw toch te stoppen.

Erik de Graaf

Goethe is vandaag jarig!

2011-08-28T18:26:00.003+02:00

Lang zal hij leven! Op 28 augustus 1749 werd Johann Wolfgang Goethe geboren, 262 jaar geleden. En lang leefde hij inderdaad. Hij overleed in maart 1832, op 82-jarige leeftijd, maar leeft nog steeds voort als “de beste Duitse schrijver”.

Goethe was nog geen 25 toen hij in één klap beroemd werd door zijn brievenroman Die Leiden des jungen Werthers. De hoofdpersoon Werther schreef in brieven aan een vriend over zijn liefde voor Lotte, die echter al aan de man was. Werther vertrok uit haar omgeving, omdat het toch niets kon worden tussen hen. Toen hij na een poosje terugkeerde bleek Lotte inmiddels getrouwd te zijn. Ondanks hun “zielsverbond” kon er van ware liefde geen sprake zijn. Als uitweg koos Werther voor zelfmoord met het pistool van Lottes man.

Goethes hyperemotionele Werther werd onmiddellijk een hit in heel Europa. Het blauwe rokkostuum met geel vest en gele broek, dat Werther in de roman droeg, werd de nieuwe mode onder jongemannen in die tijd. Er kwamen Werther-mokken en Eau de Werther in de handel. Zelfs Werthers zelfmoord vond navolging, zij het gelukkig in beperkte mate.
Vanuit de kerk werd het boek zwaar bekritiseerd, omdat het de zelfmoord zou verheerlijken. In Leipzig, Kopenhagen en Milaan werd het boek om die reden verboden. Goethe zelf noemde dat onzin en vond zijn eigen overleven het ultieme bewijs voor de stelling dat je liefdesverdriet maar het beste van je af kon schrijven. De Werther was tenslotte grotendeels autobiografisch. Alleen werd de zelfmoord van Werther in Goethes geval de geboorte een bestseller.

Goethe nam zelf later afstand van de tophit uit zijn vroege jaren, die tot op de dag van vandaag als hoogtepunt van de rebelse Sturm und Drang–stroming wordt beschouwd. Hij verloor zijn wilde haren. De emotie moest voortaan worden gepaard aan het verstand (de Romantiek meets de Verlichting). Vanaf 1775 tot aan zijn dood verbleef hij met korte onderbrekingen aan het hof van Weimar. Samen met zijn vriend Schiller domineerde hij de literaire stroming van de Deutsche Klassik.

Tot zijn eigen spijt werd Goethe altijd op zijn Die Leiden des jungen Werther aangesproken. Legendarisch werd de ontmoeting tussen Goethe en Napoleon tijdens het Congres van Erfurt, waarop in 1808 een bondgenootschap tussen Rusland en Frankrijk werd overeengekomen. Napoleon nodigde Goethe uit voor een gesprek. “Voila un homme”, zei de Franse keizer over de Duitse schrijver, een echte man. Napoleon bekende Goethe dat hij de Werther wel zeven keer had gelezen en altijd bij zich had.

Erik de Graaf

Au! Pijnlijk!

2011-08-26T17:34:00.004+02:00

Willens en wetens heeft RWE/Essent in de afgelopen jaren het risico gelopen dat de bouw van de kolencentrale in de Eemshaven gestopt moest worden door uitspraken van de Raad van State. Nu de bouwvergunning inderdaad is vernietigd zijn verdere bouwactiviteiten illegaal. En medelijden over de geïnvesteerde miljarden is misplaatst.

Minister Verhagen zei onmiddellijk na de uitspraak dat de bouw gewoon moest worden voortgezet. Hij had lak aan de uitspraak van Raad van State, de bezwaren konden wel gerepareerd worden. Het college van Gedeputeerde Staten van Groningen volgt die lijn. Dat heeft Wiebe van de Ploeg, de GroenLinkse gedeputeerde van Groningen, zojuist verklaard.

“De effecten op de natuur zijn volgens de provincie niet van dien aard, dat zij een bouwstop nu rechtvaardigen. Bovendien heeft de provincie ook rekening te houden met de economische ontwikkeling van het Eemsdelta-gebied. Bij de bouw van de centrale zijn veel partijen betrokken”, aldus het nieuwsbericht op de provinciale website.

Au! Pijnlijk! Van een GroenLinkse gedeputeerde had ik juist na vernietiging van de vergunning door de Raad van State een krachtig pleidooi voor een koerswijziging verwacht.

Erik de Graaf

Eeerdere blogs over kolencentrales in de Eemshaven

Stop of ik zeg op!

2011-08-25T18:36:00.005+02:00

Dinsdag werd ik gebeld door Essent over een goedkoper energietarief. Toen ik niet onmiddellijk hapte vroeg hij me van welke aanbieder mijn energie nu komt.
“Greenchoice”, antwoordde ik.
“Oh, maar wist u dat Essent ook één van de grootste aanbieders van groene energie is?”
“En van zwarte energie”, zei ik, maar daarvan had hij nog nooit gehoord. “Zwarte energie”, legde ik hem uit, “wordt opgewekt uit de smerigste grondstoffen. RWE/Essent bouwt op dit moment een kolencentrale in de Eemshaven aan de Waddenzee, die als hij ooit in gebruik wordt genomen, voor een enorme CO2-uitstoot zal zorgen. Zulke centrales zijn niet meer van deze tijd, meneer”.

Gisteren vernietigde de Raad van State de door de provincie Groningen afgegeven bouwvergunning voor de kolencentrale van RWE/Essent. Groot succes voor de milieubeweging. De vergunning was gebaseerd op een onvolledig onderzoek naar gevolgen voor de natuur in de Waddenzee. Dat onderzoek was zelfs zo onvolledig dat de Raad van State niet eens toekwam aan de beantwoording van de vragen of er alternatieven voor de kolencentrale denkbaar en of met de bouw van de kolencentrale een groot maatschappelijk belang is gediend.

Met de natte vinger zijn die vragen wel te beantwoorden, maar dat geldt uiteraard niet voor de Raad van State. In feite weet zelfs de top van RWE/Essent al hoe dat uitpakt. Topman Peter Terium heeft al eens in De Pers gezegd dat hij een kolencentrale als in de Eemshaven met de kennis van nu niet zou bouwen. Voor Terium golden overigens vooral financieel-economische argumenten. Het milieu leek van ondergeschikt belang. Als Terium al alternatieven weet “om zijn geld te verdienen” lijkt me voor RWE het moment aangebroken om te stoppen met kolen en duurzamer te gaan produceren. Dat is dan gelijk ook in het maatschappelijk belang. Stoppen ze niet, zeg dan op. Net als ik.

Erik de Graaf

Koe op de tramrails

2011-07-19T15:01:00.003+02:00

Raar idee om voor het eerst een zoon naar een verre stad te verhuizen. Na zeventien jaar Warffum woont hij nu in Amsterdam. Zes hoog in een appartement van de Nationale Balletacademie. Voor jonge dansers van verre. Zijn huisgenoten komen uit Japan, Australië en Rusland. Dan weet je gelijk hoe vanuit de hoofdstad naar Noord-Groningen wordt gekeken.

Hij kent al redelijk de weg in Amsterdam. In de afgelopen maanden reisde hij er al regelmatig naartoe om balletlessen te volgen. Of om met vrienden naar concerten in de Melkweg te gaan. Toen we na de verhuizing een wandelingetje door zijn nieuwe buurt maakten zag ik dat hij geen provinciaaltje was, maar een jonge “man van de wereld”. Het kan verkeren.

Pas vertelde ik hem dat we ooit met de tram door de Linnaeusstraat reden. Hij was drie, zat nog op de creche in Winsum, waar ik hem altijd met de trein naartoe bracht. Soms hadden we vertraging, omdat er koeien op het spoor liepen. Toen onze tram zich moeizaam door het Amsterdamse verkeer worstelde concludeerde Eltjo luidkeels “dat er zeker een koe op de rails liep”. Een vrouw tegenover ons vroeg in plat Amsterdams of we een dagje uit waren.

Erik de Graaf

Protest tegen Duitse prijs voor Poetin

2011-07-15T20:32:00.002+02:00

Michail Gorbatjov, Bärbel Bohley, Vaclav Havel en Peter Gabriel kregen in de afgelopen jaren de Quadriga-prijs, die sinds 2003 jaarlijks op de Tag der deutschen Einheit, de derde oktober, wordt uitgereikt aan personen of groepen uit de politiek, de economie en de cultuur, die zich voor verandering, vernieuwing en „Pioniergeist“ hebben ingezet.

Okay. Logische prijswinnaars, denk ik dan. Maar de jury maakt ook weleens minder gelukkige keuzes. Boris Tadic bijvoorbeeld, de Servische president, heeft mij nog niet van de vereiste kenmerken overtuigd. Of de Griekse president Papandreou, die de Quadriga vorig jaar ontving voor de herstructurering van de financiële politiek en de voorkoming van een „staatsbankroet“. Tja, ongelukkig gekozen. In ieder geval met de kennis van nu.

Deze week is Vladimir Poetin genomineerd voor de ereprijs. Kabaal was het gevolg in Duitsland. Een slag in het gezicht van mensenrechtenactivisten, werd het genoemd. De voorzitter van de Duitse Groenen stapte uit de jury en noemde Poetin een „foute prijswinnaar“. Voormalige winnaars als Bohley en Havel draaiden zich om in hun graven.

Poetin veranderend? Vernieuwend? Een pionier? Eerder een restaurator van het stalinisme in een andere jas. Hij zette de democratie naar zijn autocratische hand, hinderde de pers en de rechtspraak en zette „zijn KGB“ (hij was ooit KGB-chef) in de economie in. Democratie, mensenrechten en humaniteit moet je bij Poetin niet zoeken. Inderdaad een fout signaal om hem met een prijs van de Duitse eenheid te eren.

Erik de Graaf

Garnalenbokaal

2011-07-10T23:56:00.007+02:00

Maandenlang voerden de garnalenvissers actie voor een betere prijs op de visafslag. De kiloprijs was in april gezakt tot onder de anderhalve euro. Na vier weken gingen ze weer aan het werk. Aarzelend en onder protest. Als compromis was een kiloprijs van 2,60 uitonderhandeld, die nog moest stijgen tot drie euro. Langs de hele Nederlandse, Duitse en Deense kust werd voorlopig maar 1500 kilo per week per kotter aan land gebracht.

Vele actievergaderingen werden gehouden door de garnalenvissers uit Nederland, Duitsland en Denemarken. Op een ervan besloten Henk Buitjes van de ZK 34 (uit Zoutkamp) en Gerold Conradi van de GRE 24 (uit het Duitse Greetsiel) een voetbalwedstrijd te organiseren tussen de D-jeugd van VV Warffum, waarvan Henk leider is, en TV Greetsiel.

Zaterdag werd de wedstrijd gespeeld in het Oost-Friese Greetsiel. In het prachtige vissersplaatje wonnen de Duitsers hun thuiswedstrijd afgetekend met 6-1. Met “nachher Grill”. Organisatoren en voorzitters (waaronder ondergetekende) spraken af de wedstrijd te beschouwen als het begin van een lange traditie. De jaarlijkse GARNALENBOKAAL is geboren.

Erik de Graaf

Kampioenen

2011-05-28T11:51:00.005+02:00

Vanochtend stond ik al om kwart over negen Langs de Lijn. Op de verschillende helften van ons thuisveld speelde VV Warffum E1 en E2 gelijktijdig hun wedstrijden. E1 was afgelopen dinsdag al onbereikbaar geworden voor de concurrentie en hoefde alleen de ongeslagen status maar in stand te houden. Dat lukte met een keurige 7-0 of 8-0 overwinning op SIOS uit Sauwerd. Zelfs trainer Sander was de tel kwijt. De “mannen” van E1 hebben een prachtig seizoen gedraaid. Ongeslagen en met een doelsaldo van 108 voor en 4 tegen.

Warffum E2 moest het kampioenschap vandaag nog binnenslepen. Tegen concurrent De Fivel was een gelijkspel voldoende. Bij verlies zou De Fivel kampioen zijn. Het werd een zinderende wedstrijd. De Fivel streed voor de laatste kans. De teams waren aan elkaar gewaagd, maar de eerste helft was voor De Fivel. Ruststand 0-2. Na een speech van de leiders Hendrik en Harry herpakte Warffum zich in de tweede helft. De achterstand werd keurig weggewerkt. In het laatste kwartier golfde het spel heen en weer. Beide ploegen hadden de winnende kunnen maken, maar gelukkig voor Warffum bleef het bij een terechte 2-2.

Na afloop mocht ik als trotse voorzitter de teams feliciteren. Alle E’ers kregen een beker en de trainers en leiders een welverdiende bos bloemen. Daarna kregen de kampioenen een rondrit op een open wagen door het dorp. Gelukkig vielen er geen bekers onder de wielen. Daarin zijn we handiger dan in Madrid en Amsterdam.

Erik de Graaf

Een oorlogsmonument in de Balkan

2011-05-26T22:40:00.008+02:00

Het schoot me vanmiddag door de actualiteit van vandaag weer in de herinnering. Bijna twee jaar geleden kwam ik aan in Lukovo aan de Adriatische Zee, gelokt door de camping die op de recente kaart van Kroatië aangegeven stond. “Nee, die is er al bijna twintig jaar niet meer”, vertelde de eigenaar van het enige restaurant in het dorp. “Hier kun je alleen appartementen huren”.

Vroeger was er dus wel een camping in Lukovo. Vlak achter de plek aan de haven waar ik dagelijks verse broodjes kocht bij de bestelwagen van de bakker stond nog steeds het blauwe receptiegebouwtje. Het metalen dak was verbogen, de dikke glazen ruiten gedeeltelijk gebroken, maar tot mijn verbazing lag tussen de oude Joegoslavische folders nog een complete campingadministratie van 1980 tot eind augustus 1991. Het was alsof de beheerder in de chaos van de beginnende Balkanoorlog van de ene op de andere dag had besloten te vertrekken. De Oost-Duitser Josef Bittermann was op 28 augustus 1991 de laatst vertrekkende buitenlandse gast. Overigens pas de dertigste van dat jaar. De Balkan was indertijd om voor de hand liggende redenen niet erg in trek als toeristische bestemming.

In het grote campingboek werden alle buitenlandse campinggasten in Lukovo opgeschreven. Veel Duitsers, Oostenrijkers en Italianen, maar hier en daar ook Nederlanders (uit Nizozemska). Van 20 tot 28 augustus 1985 verbleef bijvoorbeeld de Nederlandse Julia Kemperman (paspoortnummer T-939261) op de camping van Lukovo. Vermoedelijk samen met haar Duitse vriend Andreas Greiner, hoewel het natuurlijk ook toeval kan zijn dat zij als enige twee campinggasten op dezelfde dag aankwamen en vertrokken. Julia en Andreas herinneren zich ongetwijfeld nog het Oostenrijkse gezin Steiner, dat in diezelfde dagen met drie kleine, waarschijnlijk krijsende kinderen in Lukovo kampeerden.

Het was bizar hoe de administratie in 1991 door de campingbeheerder was achtergelaten. Zo mogelijk nog wonderlijker was dat ze al die jaren in de receptija was blijven liggen. Ik beschouwde het maar als een bijzonder oorlogsmonument.

Erik de Graaf

Partijloos

2011-05-25T22:39:00.003+02:00

Ik heb er lang over gedaan, maar vorige maand is het er toch van gekomen. Na vele jaren van actieve politiek heb ik mijn lidmaatschap van GroenLinks opgezegd.

Al langer volgde ik de politieke daden van GroenLinks met gekrulde tenen. Ik was al enkele jaren lid uit gewoonte en uit verbondenheid met de krimpende, linkse minderheid binnen de partij. Eind vorig jaar heb ik me gemengd in de discussie over de missie naar Kunduz, die nog steeds naar mijn mening militair is en niet politioneel. In blogs op de Planeet Groenlinks, in discussies in het noorden, binnen Kritisch GroenLinks en op het congres in Utrecht in februari heb ik gewezen op de politieke en militaire risico’s van de missie. Bovendien zijn er niet-militaire, politieke alternatieven aangedragen om Afghanistan vooruit te helpen. Helaas vonden die weinig gehoor. De discussie over Kunduz had voor mij op het congres een teleurstellende afloop. Vorige maand, op 26 april, werd de missie “in een rare show” (ik was dat “gek genoeg” eens met generaal Couzy) bezegeld.

De keuze voor de omstreden missie naar Kunduz was niet mijn enige punt van onvrede. Ook het lonken naar het politieke midden, en met name naar D66, zinde mij al jaren niet. Langzaam maar zeker brokkelde de basis af, die mij met de GroenLinkse politiek verbond. En dan levert dat politieke ergernissen en ergernisjes op, die stukje bij beetje een emmer vullen. De bijzondere wisseling van de w/macht eind 2010 bijvoorbeeld vond ik, nog geen half jaar na het congresbesluit om Femke nog een termijn te gunnen, geen partijdemocratisch hoogstandje. In april irriteerde mij het voorstel van kamerlid Liesbeth van Tongeren om een referendum te houden over kernenergie. Hierdoor werd van de mogelijke bouw van nieuwe kerncentrales een strategische discussie gemaakt, terwijl ik een principieel “nee, bedankt!” wilde horen. En toen ik kamerlid Bruno Braakhuis op 26 april in Nieuwsuur “namens D66 en GroenLinks” over de bankencrisis hoorde praten voelde ik mij op geen enkele manier door hem politiek vertegenwoordigd.

De emmer was vol. Overvol. De bekende druppel deed hem overlopen. Vorige maand schreef ik het partijbureau om mijn lidmaatschap van GroenLinks met pijn in mijn hart op te zeggen. Ik blijf echter groen. En links ook. Ik moet alleen nog zien hoe ik daar voortaan uiting aan geef.

Erik de Graaf

Tussen Baflo en Usquert

2011-04-14T09:48:00.006+02:00

“Waar woon je?”
“In Warffum”.
“Waar zeg je?”
“In Warffum”.
“Waar ligt dat nou weer?”
“Oh, tussen Baflo en Usquert”.

Het is een regelmatig voorkomend gesprek over mijn woonplaats, dat de geïnteresseerde vragenstellers tot nu toe niets verder hielp. Maar vanaf gisteravond is Baflo een bekende plaats. Helaas!

Erik de Graaf

Stasi jatte grafmonument

2011-04-12T12:14:00.007+02:00

Dertig jaar geleden, op 12 april 1981, kwam Matthias Domaschk in een Stasigevangenis in het Oost-Duitse Gera om het leven. Nog geen 24 jaar oud. Twee dagen eerder was Matz, zoals hij door vrienden genoemd werd, met een vriend vanuit Jena met de trein naar Berlijn vertrokken. Doel was een verjaardagsfeestje, maar tot zijn dodelijke pech vond dat weekend ook het Tiende Partijcongres van de Sozialistische Einheitspartei Deutschland (SED) in de hoofdstad plaats.

Uit angst voor verstoring van het partijcongres werden Matz en Blase door de Stasi uit de trein gehaald en voor verhoor naar Gera overgebracht. Daar stierf hij na urenlange verhoren onder nog steeds niet opgehelderde omstandigheden. Maar de Stasi had duidelijk iets te verbergen. Snel en stiekem moest Matz in april 1981 worden begraven. Dankzij een zich per ongeluk versprekende buurvrouw kwamen zijn vrienden erachter dat Matz dood was, zodat er toch enkele tientallen vrienden op zijn begrafenis aanwezig waren. Een paar dagen later zouden het er zeker honderden zijn geweest.

Op zijn eerste sterfdag in april 1982 plaatsten zijn vrienden een beeld van de kunstenaar Michael Blumhagen op Mats’ graf. Vier dagen later werd het beeld in een “Nacht und Nebel”-actie door de Stasi weggehaald. Roland Jahn, tegenwoordig opperbeheerder van de Stasi-archieven, fotografeerde die Stasi-actie heimelijk vanuit de bosjes in een tuin naast de begraafplaats. Het beeld is nooit meer teruggevonden.

Door de dood van Matz radicaliseerde de vredesbeweging in het Oost-Duitse Jena. Hij was er nooit meer bij, maar toch altijd voelbaar aanwezig. Vandaag is Matz dertig jaar dood. De hele week wordt hij officieel herdacht in Jena. Vanmiddag wordt een nieuwe grafsteen onthuld. De stad Jena heeft zijn graf tot eregraf uitgeroepen.

Erik de Graaf

PS: drie jaar geleden schreef ik ook over Matz

Kolencentrales bij het Wad?

2011-04-07T21:28:00.004+02:00

Vandaag werd bekend dat NUON heeft besloten de energiecentrale in de Eemshaven niet op kolen te laten draaien, maar tot 2020 op aardgas. En dat is al een stuk frisser dan kolen. Da’s mooi. De eerste slag is gewonnen.

NUON geeft de hoge kolenprijzen van dit moment aan als belangrijke reden voor de stopzetting van de kolenplannen, maar zeker hebben de voortdurende procedures van de milieu- en natuurbeweging tegen de kolencentrales aan de Waddenkust een rol gespeeld.

Nu RWE/Essent nog! De smerigste van de twee geplande kolencentrales in de Eemshaven aan het Wad gaat namelijk “voorlopig” nog wel door (zie foto). Laten we de veranderde plannen van NUON opvatten als stimulans om RWE nog eens stevig onder druk te zetten. Hoe? Door Essent en RWE op te zeggen als energieleverancier bijvoorbeeld.

Of door aanstaande zaterdag 9 april naar het debat over de bouw van de kolencentrales in Appingedam te gaan. Het lijkt nog even ondenkbaar, maar stel je toch een voor dat RWE ook overstag zou gaan... Kolencentrale Wunderland!

Erik de Graaf

Liftboy in fabriek voor zelfrijzend bakmeel

2011-03-19T22:15:00.003+01:00

Vandaag stond voor VV Warffum C de uitwedstrijd tegen De Monnik op het programma. Uit op Schiermonnikoog. En als vader van een middenvelder meld ik me dan graag als chauffeur.

Vertrek om half negen uit Warffum. Eerst naar Lauwersoog, daarna met de veerboot naar Schier. Tenslotte met de bus naar het dorp. Om 11 uur floot de scheidsrechter voor het begin van de wedstrijd. Om 11.03 uur was het 3-0, de zeereis zat onze elf blijkbaar behoorlijk in de benen. Na een ruststand van 5-0 kon de nederlaag in de tweede helft met goed spel tot 6-0 worden beperkt.

Maar daar ging het eigenlijk niet om. Het was voorjaar en in de luwte op de tribune in “Stadion de Monnik” genoot het legioen volop van de zon. De beloning voor een lange dag. En in de kantine van De Monnik las ik een spreuk dat je (ik citeer uit mijn herinnering) zonder inspanning niet aan de top komt. “Dan kun je maar beter liftboy worden in een fabriek voor zelfrijzend bakmeel”.

Nou, met die wijsheid kan ik de toekomst weer tegemoet.

Erik de Graaf

Tatort: knooppunt Wittstock/Dosse

2011-03-12T18:28:00.006+01:00

Op 30 november 1998 haalde ik mijn rijbewijs. Op veertigjarige leeftijd. “Het is goed voor het milieu als iedereen pas op mijn leeftijd gaat autorijden”, probeerde ik mezelf te rechtvaardigen. Sinds die “heuglijke” dag heb ik slechts één keer, in 1999, een bekeuring thuisbezorgd gekregen. Voor een paar kilometer te hard op de Afsluitdijk (nota bene!).

Vandaag ontving ik mijn tweede bekeuring. Uit Duitsland. Op de terugweg uit Berlijn heb ik op 25 februari blijkbaar te hard gereden op de Autobahn bij het Dreieck Wittstock/Dosse. Om precies te zijn: op de BAB 24 op kilometer 172,985. Waar ik 100 mocht heb ik (nach Toleranzabzug) 110 km/h geraasd. “Ich verwarne Sie hiermit mit einem Verwarnungsgeld von 10 EUR”, schreef de mevrouw van de Zentrale Buβgeldstelle.

Het aardige van een Duitse bekeuring is dat het bewijsmateriaal onmiddellijk meegeleverd wordt. Met een speciale gebruikersnaam en password kun je op de site van de politie in Brandenburg lezen wat je waar verkeerd hebt gedaan. Bovendien kun je drie foto’s van het delict bekijken. Helaas sta ik er niet zo leuk op. Sloeg ik net de maat van de muziek? Of had ik net in mijn neus gepeuterd? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat ik de volgende keer op de BAB 24, vlak voor kilometerpaal 173 richting Hamburg, wat vriendelijker naar de camera zal lachen.

Erik de Graaf

Naar de Nationale Balletacademie

2011-03-08T13:26:00.003+01:00

“Dit is toch het mooiste station van Nederland”, sprak mijn zoon gisterochtend in de stralende voorjaarszon op het bankje op perron 1 van station Warffum. Tot aan de horizon was het stokoude Groningse landschap te zien met in de verte de torenspitsen van Usquert, Stitswerd, Kantens en Middelstum. Zelfs de vuilnisstort lag er prachtig bij als een verdwaalde heuvel.

Het klonk als een vooruitgeschoven afscheid van Warffum. De trein bracht hem naar Amsterdam, waar hij ’s middags midden in de grote wereld auditie deed bij de Nationale Balletacademie. Midden in de danswereld, waarvan hij al jaren droomt dat het ook zijn wereld zal worden. Aan het eind van de middag belde hij naar huis. Opgetogen, met op de achtergrond de geluiden van de grote stad. Hij was aangenomen. Na zijn eindexamen kan hij er beginnen.

Erik de Graaf

Partijfinanciering: politieke invloed in de aanbieding

2011-02-18T23:33:00.005+01:00

De Algemene Rekenkamer constateerde vandaag in een rapport dat de transparantie van financiering van politieke partijen in Nederland ernstig tekortschiet. Bovendien treuzelt Nederland volgens de Rekenkamer met het opstellen van regels om de transparantie te verhogen.

D66 en GroenLinks kondigden onmiddellijk een initiatiefwet aan, waarin absolute openheid nagestreefd wordt. Om voor overheidssubsidie in aanmerking te komen moeten politieke partijen alle giften van particulieren of bedrijven van € 1.500, - of meer voortaan publiceren. Voorkomen moet worden dat invloed op politieke besluitvorming gekocht kan worden.

Toevallig meldde de Süddeutsche Zeitung vandaag dat het bedrijf Gauselmann, de grootste Duitse fabrikant van gokautomaten, al jarenlang de mazen van de Duitse wet op de partijfinanciering opzoekt. Managers van het bedrijf schonken sinds 1990 ruim een miljoen euro aan Duitse politici van CDU, SPD, FDP en Groenen met als doel strengere regels voor gokautomaten te voorkomen.

In Duitsland bestaan al langer regels voor de financiering van politieke partijen. Vanaf 10.000 euro moeten de giften worden gepubliceerd, daaronder niet. Om zijn omkooppogingen buiten de boeken te houden schonk Gauselmann in de afgelopen twintig jaar honderden cheques van enkele duizenden euro’s. Bovendien hielden de schenkers bij de hoogte van de giften rekening met wat later van de belasting teruggevorderd kon worden. Slimme jongens van de gokautomaten.

Over de schenkingen van Gauselmann aan de Groenen berichtte het Bondsdaglid Harald Terpe vandaag op Facebook "Eenmaal heeft Gauselmann geld aan de Groenen willen schenken. Een parlementariër ontving ruim 3.000 Euro. De Groenen sluisden dat geld echter door aan een initiatief dat gokverslaafden begeleidde”, aldus Terpe. “Een blamage voor de ondernemer”, voegde hij er aan toe. Aardige actie, maar of de Groenen er met zo’n verklaring van afkomen is de vraag.

Erik de Graaf

Duitse minister van Defensie in verdediging

2011-02-17T09:46:00.004+01:00

De Duitse minister van Defensie moet zich verdedigen. Doktor Freiherr Karl Theodor von und zu Guttenberg heeft in zijn proefschrift teksten van anderen aan elkaar geplakt zonder de herkomst te noemen.

Dat heet ook wel plagiaat. De zaak is nu in onderzoek. De Duitse oppositie ruikt bloed. En professor Zehnpfennig uit Passau eist dat de minister zijn doctortitel wordt afgenomen.

Het klinkt wel een beetje als de Dreigroschenoper. Freiherr zu Guttenberg tegenover Frau Zehnpfennig. En: “Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral”. Nou ja, hopelijk komt die nog.

Erik de Graaf

Den Verduistering: maak het donker in het donker

2011-02-14T17:58:00.007+01:00

Geen straatverlichting en geen felle koplampen op de schaarse auto’s. Zelfs fietsen mochten slechts een flauw, afgeschermd licht voeren. Burgers waren verplicht hun ramen af te schermen, zodat de dorpen en steden geen schietschijf voor de vijand werden.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gold de verduisteringsplicht, die werd gehandhaafd door de Luchtbeschermingsdienst. De kranten hielpen de burgers eraan te herinneren door niet alleen de tijden voor de zonsondergang en de zonsopgang op de voorpagina te vermelden, maar ook de verduisteringstijden. “De zon gaat heden onder om 18.50 en komt morgen op om 8.57”, vermeldde het Nieuwsblad van het Noorden van 14 februari 1941, vandaag zeventig jaar geleden. Voor de verduistering golden dezelfde tijden.

De verduisteringsmaatregelen werden over het algemeen goed nageleefd, al was het maar uit eigen veiligheid. Toch werden ze ook wel eens op de hak genomen in cabaretliedjes, zoals van het duo Johnny & Jones, dat in 1938 al eens een hit had met Mijnheer Dinges weet niet wat swing is. Tijdens de bezetting mocht het joodse duo aanvankelijk alleen voor joods publiek spelen. Op hun repertoire stond vanaf 1940 ook Maak het donker in het donker over de verduistering en de luchtbescherming (zie filmpje Blackout in Amsterdam, 1943).

Vanaf 1941 mochten Johnny & Jones helemaal niet meer optreden. Twee jaar later werden ze naar het doorgangskamp Westerbork gebracht, vanwaar ze in september 1944 met een van de laatste transporten naar de concentratiekampen in het oosten van Europa werden gebracht. Nol “Johnny” van Wesel en Max “Jones” Kannewasser stierven van uitputting in de laatste oorlogsdagen.

Erik de Graaf

“Breede populairste trouwkerk van Nederland”

2011-02-07T19:13:00.006+01:00

Het Kerkje van Breede bij Warffum staat volgens het Dagblad Trouw van 7 februari 2011 aan de top van de ranglijst van populairste protestantse trouwkerken van Nederland. Op de tweede plaats wordt Breede gevolgd door een kerk in Nederhorst den Berg. Derde is de Gereformeerde Kerk in Voorthuizen.

Sinds een jaar of acht is het mogelijk een burgerlijk huwelijk te sluiten op fraaie locaties buiten gemeentehuizen of stadhuizen. In Warffum is naast het Kerkje van Breede ook de Schutstal in het Openluchtmuseum Het Hoogeland een officiële huwelijkslocatie.

Dat het Kerkje van Breede volgens Trouw de ranglijst aanvoert is verbazingwekkend. Ten eerste is het geen protestantse kerk meer, maar is het in bezit van de Stichting Oude Groninger Kerken. Ten tweede blijken er bij navraag jaarlijks acht á negen huwelijken te worden gesloten in het Kerkje van Breede. Daar komt dan jaarlijks een stuk of drie kerkelijke huwelijken bij. Als je daarmee de Top 3 haalt moet het aantal huwelijken in Nederland behoorlijk zijn gedaald.

Ondanks alle onduidelijkheid toch reden voor een eervolle vermelding, lijkt me. En bovenal een mooie aanleiding voor een berichtje met een fraaie, vorige week gemaakte foto op warffum.nl.

Erik de Graaf

Motie tegen instemming GroenLinks

2011-02-01T13:18:00.004+01:00

Als een van de inmiddels honderd mede-indieners ondersteun ik aanstaande zaterdag op het GroenLinks Congres in Utrecht de Motie tegen instemming GroenLinks Tweede Kamerfractie met de politietraining missie naar Kunduz. Hopelijk ondersteunt u hem ook:

De leden van GroenLinks, in congres bijeen in Utrecht op zaterdag 5 februari 2011,

Overwegende dat:

Het verkiezingsprogramma over Afghanistan zegt:
27. Nederland laat Afghanistan niet in de steek. De opbouw van een democratische, veilige rechtsstaat heeft er prioriteit. Dat vereist grotere inspanningen voor corruptiebestrijding, versterking van bestuur, rechtspraak, civiele organisaties en de positie van vrouwen, alsmede onderhandelingen met gematigde Taliban. Nederland draagt meer politietrainers bij aan de EU-opleidingsmissie. Ons land steunt geen offensieve militaire operaties.

Het volgende punt uit het verkiezingsprogramma van toepassing is op de situatie in Afghanistan:
30. De regering geeft steun aan organisaties die zich inzetten voor crisispreventie, vredesopbouw en de bescherming van mensenrechtenactivisten en journalisten. Binnen de EU pleit zij voor versterking van het programma voor de uitzending van getrainde burgers ter ondersteuning van vredes- en verzoeningsprocessen. Ook diplomaten bekwamen zich in onderhandelingen,lokale talen en cultuur.

GroenLinks samen met D66 op 21 april 2010 een motie in de Tweede Kamer heeft ingediend waarin de regering is gevraagd om de mogelijkheden te onderzoeken voor uitzending van civiele politietrainers naar Afghanistan in EUPOL verband,

De regering in antwoord daarop met een voorstel kwam om 545 personen uit te zenden, waarvan slechts 40 civiele politiefunctionarissen in EUPOL verband - conform de motie Peters/Pechtold - en daarnaast ruim 500 militairen en vier F16s in NAVO verband,

Na overleg met de fractievoorzitter van GroenLinks, Jolande Sap, de regering het voorstel op een aantal punten heeft aangepast, en heeft onderstreept dat deze missie een volledig civiel karakter heeft,

Het voorstel echter nog steeds heel ver af staan van wat GroenLinks en D66 gevraagd hebben, omdat:
- De politietrainingen grotendeels door militairen en marechaussee worden gegeven in het kader van de NATO Training Mission-Afghanistan (NTM-A);
- F16s nog steeds in NAVO verband worden ingezet,
- De opgeleide Afghaanse politiemensen ingezet kunnen worden in het kader van de NAVO-oorlogsstrategie, waarin de politie een belangrijke rol heeft bij terrorisme bestrijding, wat een militaire taak is en geen politietaak,

De leden van GroenLinks Afghanistan niet in de steek willen laten,

De leden willen bijdragen aan het bereiken van vrede via politieke middelen en economische ontwikkeling.

Stellen vast dat:

De meerderheid van de Tweede Kamer fractie heeft ingestemd met de aangepaste politietrainingsmissie naar Kunduz, inclusief de garantie toezeggingen van de regering,

De gedane toezeggingen de fundamentele bezwaren niet wegnemen en bovendien naar het oordeel van deskundigen niet uitvoerbaar lijken te zijn,

De fractie de leden weliswaar heeft gehoord, maar in haar eindoordeel onvoldoende rekening heeft gehouden met de door hen geuite zorgen en bezwaren.

Spreken over deze opstelling hun afkeuring uit.
En gaan over tot de orde van de dag.

PS: de illustratie is van Vasili Vasiljevitsj Vereshchagin (1842-1904). Hij was militair en kunstenaar. De apotheose van de oorlog is te zien in het Groninger Museum.

Illegale scheerkwastenplantage

2011-01-30T16:39:00.002+01:00

Dankzij een tip van de Franse rechercheur Gilette ontdekte de stoppelpolitie vanochtend een illegale scheerkwastenplantage op het Wad boven Noordpolderzijl. Commissaris Stoppelaar en inspecteur Kwast spreken van een historische slag in de strijd tegen de internationale scheerkwastenmaffia.

Erik de Graaf

De derde politionele actie

2011-01-28T22:16:00.002+01:00

De Partijraad van GroenLinks gaf een duidelijk signaal af: Stem niet in met de militaire politiemissie naar Afghanistan! Tientallen afdelingen en talloze individuele leden waarschuwden de partijleiding voor de risico’s van de missie. Volgens Maurice de Hond is bijna 80% van de GroenLinkse achterban tegen het kabinetsplan.

Van die verhouding zag ik vannacht helaas niets terug in het stemgedrag van de tienhoofdige Tweede Kamerfractie van GroenLinks. Alleen Ineke van Gent stemde tegen (bedankt Ineke!). De overige negen fractieleden zwaaien “Oom Agent” uit als hij binnenkort voor nieuwe "politionele acties" naar Afghanistan vertrekt. In het vliegtuig verruilt hij zijn platte pet voor een militaire helm.

De tegenstelling symboliseert de kloof tussen de GroenLinkse kiezers en de GroenLinkse gekozenen in Den Haag. Jolande Sap loopt met haar keurkorps ver voor de troepen uit. En tot overmaat van ramp ook nog in de verkeerde richting. Onlangs besloot ik een blog met het dringende advies aan de GroenLinkse fractie om naar de meerderheid van haar achterban te luisteren. “Anders kan de ze”, zo parafraseerde ik woorden van de Duitse dichter Bertolt Brecht, “maar beter een andere achterban kiezen”.

De instemming met het regeringsvoorstel en de wazige argumentatie doen geloven dat de oude vertrouwde achterban wordt ontslagen en er een vacature komt voor een nieuwe.

Erik de Graaf

PS: over het verzet tegen de eerste en de tweede “politionele acties” schreef ik eerder al.

Herenboer: boekpresentatie in een paleis

2011-01-23T18:33:00.008+01:00

Gistermiddag toog ik als redacteur van de nieuwe website van Warffum naar de presentatie van Herenboer, de derde literaire thriller van mijn dorpsgenoot Lupko Ellen. Bij aankomst trof ik hem al aan bij de deur van Het Paleis aan het Boterdiep in Groningen. Dat was overigens niet ter verwelkoming, zoals ik aanvankelijk naïef dacht, maar om de laatste zenuwen weg te roken.

Binnen bleek ik niet het enige aanwezige redactielid. Mijn geachte collega’s Maaike Molhuysen en Louis Stiller waren al druk op zoek naar scoops. Verder uiteraard het crème de la crème van de Groningse literatuur. Van beroemde Groningse schrijvers tot de provinciale hoofdbibliothecaris (hé Rob, je was al weg toen ik je zocht), een verkoper van mijn favoriete Groningse boekhandel (ik schreef er onlangs en onlangs nog over) en natuurlijk veel trouwe lezers.

Twee literaire sprekers leidden de bijeenkomst in. Ene Rosa las een stukje voor uit het Dagblad, dat ik net die ochtend had overgeslagen. Dat kwam dus goed uit! Vervolgens vertelde Bill Mensinga, van wie ik al tijden een boek over Bob Dylan in Noordpolderzijl wil lezen, een anekdote over zijn neef Budde Mensinga, die net als hoofdpersoon Ludde Menkema in allerlei spannende avonturen verzeild raakt. Het is dus zeer de vraag of Lupko Ellen zijn driedelige literaire thriller wel zelf verzonnen heeft.

Vervolgens overhandigde Lupko persoonlijk de eerste twee exemplaren van Herenboer. Althans, dat beweerde hij. Een uur eerder had ik echter persoonlijk in een plaatselijke boekhandel gehoord dat iemand naar de nieuwe van Lupko Ellen vroeg om de winkel vervolgens met twee exemplaren te verlaten. Verdacht, vond ik, geheel in de ban van thrillers. Tenzij het de uitgever was, die zijn “eerste exemplaren” voor de presentatie per ongeluk op kantoor had laten liggen.

Lupko’s vrouw Noor vertelde tenslotte over het ontstaansproces van Lupko’s boeken. Met zijn ogen dicht op de bank werkt hij aan de verhaallijn. Heerlijk, dacht ik, werken met je ogen dicht. Dat lukt mij nooit in een klas met vijfentwintig leerlingen. Bij Lupko aan het werk moest ik ook onmiddellijk aan een vulkaan denken: rokend liggen werken.

Het bleef nog lang gezellig aan het Boterdiep. Van Louis, een man in bonus, kon ik een tientje lenen om geen half maar een heel boek te kopen. Gesigneerd en wel. En nu verheug ik me op het lezen. Van het Dagblad van het Noorden kreeg Herenboer al vijf sterren. Ik meld later wel eens of ik het daarmee eens ben. Tee-zet-tee.

Erik de Graaf

Oja: op Warffum.nl staat een verslagje van Louis met een door mij gemaakte foto.
Oja2: in december 2006 schreef ik een recensie van Moddergraf. Vandaag plaatste in haar opnieuw.
Oja3: Lupko Ellens Herenboer is uitgekomen bij Uitgeverij Passage in Groningen en verkrijgbaar bij de betere boekhandel.

Moddergraf revisited!

2011-01-23T18:26:00.007+01:00

Gisteren verscheen de derde literaire thriller van Lupko Ellen, Herenboer. Op 1 december 2006 schreef ik over Lupko’s spannende debuut Moddergraf. Ik plaats het opnieuw, als illustratie bij het verslag van de presentatie Herenboer:

Vorige maand maand verscheen de literaire thriller Moddergraf, het debuut van mijn dorpsgenoot Lupko Ellen. Ik ben niet onmiddellijk een liefhebber van thrillers en weet ook niet goed wat ik van de term "literaire thriller" op de cover van het boek moet denken. Een thriller is een spannend verhaal dat de lezer moet meeslepen, maar ik word eerlijk gezegd maar zelden door thrillers meegesleept.

Toch toog ik een week of drie geleden op zaterdagmiddag naar boekhandel Venema in Uithuizen om Moddergraf aan te schaffen. Kon ik in ieder geval zeggen dat ik mijn best had gedaan als ik de auteur aan de lijn bij VV Warffum zou tegenkomen. Het boek lag goed zichtbaar uitgestald op de tafel met de betere boeken. Tweehonderddrieënzestig pagina's dik. Ook dat nog. Thuisgekomen legde ik het eerst maar eens op de stapel.

Pas de volgende dag, onze club speelde uit, sloeg ik het boek open en betrad de wereld van de internetjournalistiek, de prostitutie en de georganiseerde misdaad van de late jaren '10 van de 21e eeuw in Groningen en erboven. Slechts een pagina of vijf hield ik het vol me voor te houden niet van thrillers te houden. Daarna werd ik de modder van het spannende, ingenieus geconstrueerde en snel geschreven verhaal ingezogen om er pas tegen middernacht uit te worden bevrijd. Pagina 263. Punt.

Ik ben dus geen thrillerlezer en zeker geen thrillerrecensent. Ik moet dus oppassen dat ik de clou van het verhaal niet verklap, want ik gun iedereen hetzelfde leesplezier. Zelf voelde ik me in spannendste passages wel gerustgesteld doordat ik in de Ommelander Courant had gelezen dat Lupko een vervolgverhaal met dezelfde hoofdpersonen wilde schrijven. Bij James Bond heb je ook altijd het gevoel dat het wel mee zal vallen, omdat er nog een vervolg komt. Hoofdpersoon Ludde Menkema kreeg daardoor iets onsterfelijks, hoewel ik daar in zijn gevecht op leven en dood met een Poolse topterrorist op het Wad boven Noordpolderzijl zwaar aan twijfelde. Goed geschreven dus.

Extra leesplezier verschafte de Groningse entourage. Het boek gaat over modder, maar je voelt de klei. Een beetje noorderling kent elke weg die journalist Menkema, rechercheur De Geus of scheepsmagnaat Lemaire inslaat. De stad om te beginnen, maar ook de wijde omgeving: het Van Starkenborghkanaal, het Winschoterdiep, Noordpolderzijl, het Wad en Warffum. Je proeft de broodjes van bakker Bouwman, je ruikt de geiten op de Noordpolderweg en je geniet van het donkere, gure najaarsweer.

Tussen de regels door lees je de toekomst van onze omgeving, hoewel niet altijd realistisch: die kerncentrale komt niet in de Eemshaven, Lupko! Dat heb ik je al eens gezegd. Wel mooi te lezen dat FC Groningen weer internationaal speelt. Met Gerlofs als steunpilaar. Hopelijk breekt hij definitief door. Een transfer naar een grote club kan ook de kas van onze VV nog spekken.

Aan een volgende thriller ben ik nog niet begonnen. Ik verheug me wel op het vervolg op Moddergraf. Geen 007, maar 0595. Dit was zondermeer een sterk debuut, dat ik in één adem uitlas. Vanavond exporteer ik het. Mijn neef Hans in Drenthe weet wat hij vanavond voor zijn verjaardag krijgt, als hij dit voor die tijd leest.

Erik de Graaf (1 december 2006)

Mijn bestelde boek bij Godert Walter

2011-01-22T12:46:00.005+01:00

Afgelopen dinsdag schreef ik hier over de actie “Help Godert Walter uit de brand”. Eind december moest de sympathieke, zelfstandige boekhandel in het centrum van Groningen voor de tweede keer binnen een jaar de deuren sluiten na een brand.

Hoewel het “zeer klein leed” betreft was ik persoonlijk toch een klein beetje slachtoffer van de nieuwe fik. Al enkele weken lag er een besteld exemplaar van de roman Deadline van de Berlijnse schrijver Bov Bjerg op me te wachten. Ik meldde Bov, voor mij eigenlijk nog gewoon Rolf sinds onze kennismaking in 1984, over mijn pech.

Een paar uur later ontving ik zijn antwoord in keurig Nederlands: “Het waarschijnlijk enige exemplaar van Deadline dat ooit Nederlandse bodem heeft bereikt is verbrand, nog voordat iemand het kon lezen. Als het voor de betrokken boekhandel niet zo erg was, zou ik er om lachen”.

Even later blogde Bov gewoon in zijn moedertaal: “Ich weiß nicht, wie viele Exemplare von Deadline in niederländischen Buchhandlungen bestellt worden sind. Ich vermute: ein einziges. Und zwar im Buchladen "Godert Walter" in Groningen. Der Laden ist Ende Dezember abgebrannt, und mit ihm das bestellte, aber noch nicht abgeholte Exemplar meines kleinen Romans”.

Bekend in binnen- en buitenland: zowel Bov Bjerg als Godert Walter (die overigens nog steeds te helpen valt).

Erik de Graaf

Udo Lindenberg: veiligheidsrisico in de DDR

2011-01-20T21:48:00.011+01:00

Acht jaar had de Hamburgse rocker Udo Lindenberg geprobeerd een tournee door de DDR voor elkaar te krijgen. Het leek een kansloze missie. Hij was onberekenbaar en een veiligheidsrisico, zo vonden de Oost-Duitse machthebbers. Maar vooral vertrouwden ze hun eigen jongeren niet.

Begin 1983 leek Lindenberg het beu om bij de DDR-regering in het gevlei te komen om voor zijn talloze fans in het oosten te mogen optreden. In februari 1983 bracht hij zijn single Sonderzug nach Pankow (zie clip) uit, waarin hij zich er bij het Oost-Duitse "staatsopperhoofd" Erich Honecker over beklaagde dat hij maar geen toestemming kreeg om in Oost-Berlijn op te treden. Aan het slot van het lied zong Lindenberg dat “Honni” eigenlijk ook een rocker was, die af en toe stiekem in een leren jack naar West-Duitse radiozenders luisterde (wat in de DDR officieel verboden was).

De hit van Lindenberg werd uiteraard verboden in de DDR, maar groeide uit tot een grote culthit. Wat Lindenberg niet kon vermoeden was dat er in die tijd net een opening leek te ontstaan voor een tournee door de DDR. In West-Duitsland engageerde hij zich steeds nadrukkelijker tegen Amerikaanse atoomraketten in het westen. En daar wilden de Oost-Duitse autoriteiten wel gebruik (of heet dat misbruik?) van maken.

Ondanks zijn Sonderzug trad Lindenberg in oktober 1983 met zijn Panikorchester op in het Palast der Republik in Oost-Berlijn. Het Concert voor de Vrede was georganiseerd, en tegelijkertijd minutieus geregisseerd, door de communistische jongerenafdeling Freie Deutsche Jugend (FDJ). Het werd live uitgezonden op de Oost-Duitse televisie. De zaal zat vol met blauwhemden, het FDJ-uniform, terwijl buiten de echte fans schreeuwden om hun Udo. Toen de zanger zich tussen twee songs door tegen kernwapens verklaarde klonk er een beschaafd applaus op uit de rijen der jonge apparatsjik. Veel minder enthousiasme was er toen hij voor miljoenen Oost-Duitse tv-kijkers zei dat ook de Russische SS-20’s vernietigd moesten worden. Buiten werden die avond 44 jonge Udo-fans gearresteerd door de staatsveiligheidsdienst, de Stasi.

Van de beloofde tournee door de DDR in 1984 kwam niets meer terecht. Lindenberg was inderdaad een veiligheidsrisico gebleken, althans in de ogen van de Stasi. Pas twee maanden na de val van de Berlijnse Muur, in januari 1990, traden Udo Lindenberg en zijn Panikorchester op in de DDR.

Erik de Graaf

PS: in 2008 schreef ik ook al eens over de Sonderzug. Hieronder: Stasi-foto tijdens het bezoek van Lindenberg aan Oost-Berlijn in 1983.

"Help Godert Walter uit de brand"

2011-01-18T17:45:00.003+01:00

Op Oudejaarsdag ontving ik een mailtje van mijn boekhandel Godert Walter in Groningen. Twee dagen eerder had er brand gewoed in het tijdelijke pand aan de Sint Walburgstraat. Mijn bestelling stond klaar, maar kon nu door de brandschade niet meer worden geleverd, las ik.

Ik was geschokt en antwoordde op Nieuwjaarsdag per mail. Twee branden in een jaar maakte 2010 voor Godert Walter tot een rampjaar. Enkele maanden eerder was de winkel tijdelijk uit het oude, vertrouwde pand in de Oude Ebbingestraat vertrokken voor een paar maanden van een renovatie na… ook al een brand.

Er zijn veel boekwinkels om te kijken, maar er is er in Groningen vooral één om bij te kopen. Godert Walter is een oude zelfstandige kwaliteitsboekwinkel met een prachtige boekencollectie. Soms verbaasde ik me over volgens mij vrijwel onverkoopbare boeken, die dan vooral uit belangstelling van het personeel werden aangeschaft. Over de Oekraïense stad Tsjernivtsi bijvoorbeeld, waarin ik las dat mijn oude vriendin Rosa Zuckermann, die ik een paar keer in Berlijn had ontmoet, op 94-jarige leeftijd was overleden.

Mijn bestelde en beschadigde boek was klein leed, mailde ik. Als kleine bijdrage bood ik aan het boek Deadline van mijn Berlijnse vriend Bov Bjerg gewoon te betalen. Het lag er al een paar weken en ik was er nog niet toe gekomen het op te halen. Ik wenste het personeel een 2011 zonder verdere ellende en hoopte dat de winkel in april feestelijk heropend kon worden op de oude, bekende plek. “Zonder jullie winkel ziet het Groningse boekenlandschap er een stuk kaler uit”, besloot ik mijn mail.

Gisteren vond ik informatie over de actie “Help Godert Walter uit de brand” met een comité van aanbeveling met onader andere Jean Pierre Rawie en Douwe Draaisma. Vanavond maak ik mijn geld voor Bov Bjergs Deadline maar over op hun rekening. Misschien kunt u ook iets bijdragen! Als hart onder de riem.

Erik de Graaf

Nieuwe verantwoordelijkheid voor Afghanistan

2011-01-16T13:33:00.011+01:00

De partijraad van GroenLinks heeft met een overweldigende meerderheid tegen de politiemissie naar Afghanistan gestemd. Hopelijk volgt de Tweede Kamerfractie dit dringende advies om niet akkoord te gaan met het voorstel van het kabinet-Rutte.

In het NOS-Journaal wees fractievoorzitter Jolande Sap op de motie van april 2010, waarin de regering werd verzocht de “behoefte op het gebied van civiele politie-training en -opleiding in Afghanistan in kaart te brengen en de Kamer conform het toetsingskader te informeren hoe Nederland daarin mogelijk kan voorzien”. De partijraad, vele afdelingen en duizenden leden hebben inmiddels geconstateerd dat het kabinetsvoorstel absoluut niet in lijn met de motie van GroenLinks en D66 is. De voorgestelde “geïntegreerde politietrainingsmissie” is niet civiel, maar overduidelijk militair van aard.

Voelen de tegenstanders van de militaire politiemissie zich dan niet verantwoordelijk voor Afghanistan? Natuurlijk wel. Maar ze zien ook dat er met militaire middelen niets is te bereiken in het weerbarstige land. De Sovjetunie moest de strijd in Afghanistan in 1990 na tien jaar opgeven zonder dat het “islamitische gevaar” (toen onder invloed van de Islamitische Revolutie in Iran) de kop was ingedrukt. Bijna tien jaar militaire strijd onder leiding van de Amerikanen heeft nu ook weinig positiefs opgeleverd. Het is de hoogste tijd voor een andere weg, die van ongetwijfeld ook moeizame onderhandelingen en van ontwikkelingshulp.

Voor de “geïntegreerde politietrainingsmissie” van het kabinet is bijna een half miljard euro aan “additionele kosten” begroot. Verrekte veel geld in tijden van crisis, maar als het goed kon worden besteed in Afghanistan zou ik er enkele moeite mee hebben. Een half miljard voor militaire strijd beschouw ik als weggegooid geld.

Een veel efficiëntere en goedkopere manier van opbouw is de stimulering van het werk van hulporganisaties, die ongewapend met Afghaanse medewerkers doorwerken aan de opbouw van gezondheidszorg, onderwijs, landbouw & veeteelt, water & irrigatie en traumaverwerking. Over een Nederlands samenwerkingsverband van hulporganisaties in Uruzgan las ik dat het vertrek van de Nederlandse militairen geen invloed heeft gehad op het werk van de hulporganisaties.

De Tweede Kamerfractie van GroenLinks kan het best maar heel goed luisteren naar de signalen van de partijraad, veel afdelingen en een meerderheid van de leden. Anders kan ze, in de geparafraseerde woorden van de Duitse dichter Bertolt Brecht, “maar beter een andere achterban kiezen”.

Erik de Graaf

Eerder blogde ik: NEE tegen militaire politiemissie in Afghanistan en De prijs van de overwinning. Beide stukken werden geïllustreerd met schilderijen van Vasili Vasiljevitsj Vereshchagin over oorlog in de Kaukasus. Hierboven ziet u zijn "Onverwachte aanval" uit 1871 (momenteel te zien in het Groninger Museum).

Op onbewoond Rottumerplaat

2011-01-13T16:15:00.005+01:00

Vanavond om 18.25 uur zendt Kruispunt op Nederland 2 een bijzondere reportage uit over de week die Godfried Bomans in 1971 doorbracht op het onbewoonde eiland Rottumerplaat.

"Een half uur geleden is de boot weggevaren. Ik ben nu werkelijk alleen. Omdat ik zo lang tevoren aan dit moment heb gedacht is er niets door mij heen gegaan dat mij verrast heeft. Een plechtig soort gevoel." Dat schrijft Godfried Bomans in zijn dagboek aan het begin van zijn verblijf op Rottumerplaat. ‘Godfried Bomans: wie was hij echt?' Want veel mensen vragen zich nog steeds af wat er echt gebeurd is met Bomans op Rottumerplaat.

In de documentaitre komt ook Bomans’ doodsangst aan de orde, die ontstond toen geheel tegen zijn verwachting in vier Warffumers het strand op kwamen lopen. In juli 2010 achterhaalde ik wie die dorpsgenoten waren geweest. In december was ik bij de opnames voor het programma van vanavond.

Vergeet niet te kijken. Het wordt vast een leuk programma. Dinsdag 18 januari wordt het herhaald om 17 uur. Met prachtige beelden van Warffum en Noordpolderzijl.

Erik de Graaf

NEE tegen militaire politiemissie in Afghanistan

2011-01-11T20:56:00.004+01:00

Slim verwijst de regering in haar voorstel voor de politietrainingsmissie in Afghanistan naar de motie van GroenLinks en D66 uit april 2010. “In lijn met de motie Peters/Pechtold betekent deze missie naar overtuiging van de regering een effectieve en zinvolle bijdrage”, schrijven de ministers Rosenthal, Hillen en Opstelten in hun brief aan de Tweede Kamer. Van “Grootgedoger Wilders” hoeft het kabinet-Rutte het in deze kwestie niet te hebben. Hier moet de oppositie gepaaid worden.

Ik vroeg mij vorig jaar al af waarom GroenLinks en D66 het demissionaire kabinet-Balkenende een uitkomst aanboden in een uitzichtloze zaak, waarover het kabinet net was gestruikeld. Waren Peters en Pechtold er werkelijk van overtuigd dat met zo’n civiele politiemissie het tij in Afghanistan kon worden gekeerd of wilden ze alvast voorsorteren naar de komende kabinetsformatie?

In de motie van april 2010 werd het kabinet verzocht de “behoefte op het gebied van civiele politietraining en -opleiding in Afghanistan in kaart te brengen en de Kamer conform het toetsingskader te informeren hoe Nederland daarin mogelijk kan voorzien”. De motie was overigens een stuk minder concreet dan een voorstel van een week eerder. Toen pleitten GroenLinks en D66 voor een missie van vijftig politieagenten, die zouden moeten worden ondersteund door 200 á 250 militairen.

Wat stelt de regering-Rutte negen maanden later voor? Het voorstel spreekt van een missie met de “3D-karakter”, waarmee volgens mij (het is mij niet helemaal duidelijk) wordt bedoeld dat ze politioneel, justitieel en militair is. De regering is van plan ongeveer 545 personen naar Kunduz te sturen. Ze kunnen als volgt worden onderverdeeld:

225 opleiders/trainers (waarvan 40 civiele politieagenten, 20 marechaussees en 165 militaire trainers);
5 justitiële experts om werkzaamheden binnen EUPOL uit te voeren;
125 militairen ter ondersteuning van de missie;
120 personen van de luchtmacht ter ondersteuning van vier F16’s op een luchtbasis in het noorden van Afghanistan;
70 personen binnen de internationale militaire staven en hoofdkwartieren (de militaire bobo’s dus).

Van de civiele politietraining en –opleiding, waarvoor de behoefte volgens de motie van Peters en Pechtold in kaart moest worden gebracht, is géén sprake. Van de 545 personen zijn er 45 civiel: 40 civiele agenten en 5 justitiële experts. Verder worden gewoon 500 militairen uitgezonden om slecht opgeleid Afghaans politiepersoneel tot 2014 te "paramilitariseren" voor een bedrag van 467,8 miljoen euro aan “additionele kosten” (dus extra kosten).

Dit lijkt mij absoluut niet in de geest van de motie van april. Alle reden voor GroenLinks (en D66, maar daar ga ik niet over!) om het regeringsvoorstel naar de prullenmand te verwijzen. Zeg alsjeblieft luid NEE tegen de “geïntegreerde politietrainingsmissie in Afghanistan”, die niet civiel maar militair is.

Erik de Graaf

Illustratie: Onderhandelaars. ‘Loop naar de hel!’ ‘Geef je over!’- schilderij uit 1873 van Vasili Vasiljevitsj Vereshchagin uit de expositie Het onbekende Rusland in het Groninger Museum.

Coen

2011-01-04T17:09:00.005+01:00

Een soort van speling der natuur
die met zijn mager linkerbeen
door alle soort defensies heen
zich slingert; van wie op de duur
de kalmste backs, ja hele horden,
zo’n beetje daas en crazy worden
en door wiens zo roemruchte rennen
reeds velen knots geworden bennen…

Een flits, een vlam, een vonk, een schicht
die onheil, die gevaren sticht,
die nooit met woorden zijn te doen:
een schier Homerisch heldendicht
zou taak en tolk zijn, tevens plicht:
Idool van onze dagen… COEN!

Phida Wolff, administrateur en geschiedschrijver van Feyenoord, eerde Coen Moulijn een jaar later in Jaarboek 2 van Topclub Feyenoord uit 1971 met bovenstaand gedicht. Een voetballer uit een voetbaltijd die niet meer bestaat. Voor Coen Moulijn ging je naar het stadion. Twee keer drie kwartier. En in de pauze imiteerde een fan jarenlang zijn onnavolgbare dribbels voor de tribune aan de lange zijde.

Als je Coen Moulijn achter een schaakbord op de middenstip zet stroomt de Kuip vol, was een bekende stelling in de jaren zestig en zeventig. En vol was de Kuip indertijd nog met 65.000 toeschouwers.

En voor Coen Moulijn tenslotte, fietste ik als jongetje van Vlaardingen naar Rotterdam-Zuid om hem in zijn kledingzaak aan de Langenhorst een handtekening te vragen. Zelf woonde hij in de flat boven de winkel op nummer 283. De adressen van de spelers stonden afgedrukt in de jaarboeken van Phida Wolff. Dat kon toen nog.

Maar Coen is niet meer. Hij is naar Laseroms en Happel. Vandaag is Coen Moulijn overleden aan de gevolgen van een herseninfarct.

Erik de Graaf

Oud en nieuw

2010-12-31T21:19:00.001+01:00

IJzig Noordpolderzijl

2010-12-29T18:21:00.005+01:00

Noordpolderzijl: de kleinste getijdenhaven van Nederland is dichtgevroren. Vertrek en aankomst per schip zijn tot nader orde uitgesteld. Alleen lopend kom je nog een eind, maar ook dan houdt het na pakweg 800 meter op.

Het komt wel voor dat je over de bevroren Waddenzee van of naar Rottumeroog kunt lopen. Het verhaal gaat dat de dochter van de strandvoogd van Rottum aan het eind van de 19e eeuw zonder toestemming van haar strenge vader over het ijs naar Noordpolderzijl vluchtte. Reden: haar liefde voor een schoolmeester in Usquert.

Ze kwam na een ongetwijfeld barre tocht behouden bij haar geliefde aan. De onderwijzer van Usquert werd ontslagen, waarschijnlijk op last van haar vader. Het gelukkige stel was genoodzaakt verder geluk in een ander deel van het land te zoeken.

Erik de Graaf

De prijs van de overwinning

2010-12-27T22:41:00.004+01:00

Sinds een dikke week is het Groninger Museum weer open. Met een expositie over Het Onbekende Rusland hoopt het heropende museum tot mei 2011 weer vele bezoekers te trekken. Oriëntalistische schilderkunst 1850-1920, zo luidt de ondertitel van de prachtige schilderijententoonstelling uit de soms al afgescheiden delen van het “Russische Zuiden”.

Het Onbekende Rusland toont een compleet andere kant van het immense, inmiddels afgebladderde wereldrijk. Het gaat niet over de Russische Ziel (wat daar ook voor doorgaat), maar over het islamitische oosten, waarmee Rusland tot op de dag van vandaag te kampen heeft. Schilderijen met derwisjen in feestgewaad, de koranschool in Samarkand en vele dromerige oriëntaalse vergezichten. Je zou bijna zin krijgen er op reis te gaan. Niet voor niets begon Louis (86) na het zien van de beelden te vertellen over zijn reizen naar Afghanistan van vóór 1979.

Vóór 1979. Toen ging dat nog. Op 26 december 1979 vielen Sovjettroepen Afghanistan binnen om het islamitische fundamentalisme een halt toe te brengen, dat na de Islamitische Revolutie in Iran het oriëntaalse zuiden van de Sovjetunie (bijvoorbeeld Oezbekistan en Turkmenistan) destabiliseerde. De Sovjets pakten dat gruwelijk aan, typisch Russisch.

Maar oorlog woedde er ook al vóór 1979. Vasili Vasiljevitsj Vereshchagin (1842-1904) was militair én kunstenaar. Hij ging embedded mee op Russische veldtochten naar Turkestan. Later schilderde hij zeven schilderijen over zijn militaire belevenis onder de titel De Barbaren. Een indrukwekkend deel van deze serie is de Apotheose van de oorlog uit 1871, waarop een piramide van schedels van gesneuvelde soldaten te zien is. Vereshchagin droeg het op “aan alle grote veroveraars, toen, nu en in de toekomst” om te laten zien wat altijd de prijs van de overwinning is.

Erik de Graaf

Hoe de grauwe vlakte groen werd...

2010-12-23T22:42:00.004+01:00

In 1959 publiceerde Jan Gerhard Toonder (1914-1992) zijn roman Eiland in de verte, waarin hij de jeugd van zijn vader Marten Toonder senior in Warffum beschreef. In één pagina beschreef Toonder het ontstaan van het landschap tussen Warffum en Rottumeroog, het eiland in de verte, en van het karakter van haar bewoners vanaf het prille begin rond 600 voor onze jaartelling tot aan onze tijd. Prachtig:

“VOORDAT de eerste mensen er kwamen, was er onder die kille noordelijke hemel niets dan aangeslibd slijk; een gladde vlakte, die van einder tot einder reikte en waar bij stormvloed nog weer de zee over kwam rollen om de gladde klei opnieuw te doen glimmen, om de enkele rietbossen te doden en om nieuw water te doen stromen door de zeearmen, die als enige onderbreking kronkelend naar de verte leidden. Daar, waar het eindelijk dieper werd, was geen klei meer maar zand, dat zich langzaam uit de zee wist te verheffen en helmgras voedde en zich uit de kracht van de wind in eenzaamheid duinen bouwde en een eiland, een sterkte voor dat eindeloze half-land van het slib. Het moet een barre reden geweest zijn, die ooit mensen bewoog om te gaan wonen in de grauwe wereld van nat slijk onder de wolkenlucht, op die vlakte waar vóór hen alleen de slikwormen en de mosselen leefden, waar nooit veiligheid was voor het water, waar nooit geluid was dan het door een stage wind van verre aangevoerde grommen der zee; en die mensen met hun barre reden werden zwijgzaam en sterk, een volk zonder zonnigheid dat zich ook de tijd niet gunde om somber te zijn, maar dat in zijn verlatenheid alleen zichzelf als aanleiding vond om ooit te lachen.

Het is begonnen de kunstmatige heuvels te bouwen, waarop men veilig was voor de zee – en later kamen de dijken, waarachter de klei voorgoed droog werd en waar plotseling gras en graan in overvloed wilden groeien zodat de grauwe vlakte groen werd; maar ook met voedsel en zekerheid en nieuwe kleuren uit de rijkdom van de grond kwam er geen zonnigheid in dit volk, dat met een trage kracht steeds weer opnieuw het slib opzocht om er opnieuw dijken omheen te legge en om opnieuw akkers uit modder te maken. Tenslotte was het zware land zover gegroeid, dat men van de buitenste der dijken het oude zand-eiland kon zien, nog steeds van de rest der wereld gescheiden door een zee vol slib, maar bereikbaar en bewoonbaar. Dat was het rijk van de Voogd.”

Erik de Graaf

Sprinter in de sneeuw

2010-12-23T11:20:00.004+01:00

Het sneeuwt, het is koud. En de treinen van de Nederlandse Spoorwegen komen moeizaam vooruit. Logisch toch?

Nou ja, logisch? Het is net hoe je je op de winterse omstandigheden hebt voorbereid. Op dit filmpje (of Rusland of de VS, wat maakt het uit?) raast een trein voorbij, maar je ziet vooral een sneeuwwolk.

Dat zie ik de nieuwe Sprinters van de NS niet doen. Die worden eerst ingevoerd en daarna pas op wintervastheid getest. Met als gevolg dat er na twintig centimeter sneeuw al 85 (van de 95) gloednieuwe treinen defect zijn. Dit noem ik wanbeleid!

De prijzen van de treinkaartjes zullen binnenkort wel weer omhoog gaan.

Erik de Graaf

Wit-Rusland

2010-12-20T20:31:00.002+01:00

79,67% van de stemmen beweert Loekasjenko bij de presidentsverkiezingen in Wit-Rusland te hebben verkregen. Niet zo overweldigend als de communistische verkiezingszeges in Oost-Europa in de Koude Oorlogstijd, maar toch… het komt er in de buurt.

Met democratische verkiezingen hadden de verkiezingen van gisteren niets te maken. Dat hebben ook internationale waarnemers kunnen vaststellen. Bijna 80% van de stemmen heeft hij gehaald, houdt Loekasjenko vol. En wie hem niet gelooft wordt in zijn opdracht gearresteerd en inelkaargeslagen. Nog 639 mensen zitten vanavond nog in de gevangenis voor hun deelname aan een demonstratie van de oppositie tegen de absurde uitslag.

Erik de Graaf

Vier paaltjes aan Bomans’ horizon

2010-12-20T16:45:00.005+01:00

Het is volgend jaar veertig jaar geleden dat Godfried Bomans een week op het onbewoonde eiland Rottumerplaat, boven de Groningse kust, doorbracht. Een half jaar later, op 22 december 1971, overleed hij onverwachts aan een hartaanval. Vaak is verband gelegd tussen zijn dood en zijn op het eenzame avontuur uitgestane angsten.

Al na een uur eenzaamheid op Rottumerplaat zag Bomans “vier paaltjes op de horizon staan die er eerst niet waren”. Het bleken drie mannen en een vrouw uit Warffum te zijn, die de eenzame eilandbewoner wel eens van dichtbij wilden bekijken. Doodsbang trok Bomans zich terug in zijn tentje in het duin toen de vier het eiland over het drooggevallen Wad naderden. Na een handtekening op de schouder van een van de vier keerden ze terug naar de boot.

Vandaag zaten drie van de vier paaltjes aan tafel in café-restaurant Spoorzicht in Warffum, bijna veertig jaar ouder dan in 1971. De KRO maakt een programma over Bomans in de laatste maanden van zijn leven en was via mijn blog op de vier mannen gestuit. Met de biljartclub waren ze een dagje vissen op het Wad. “Verrek”, hadden de vier tegen elkaar gezegd toen ze in de verte op Rottumerplaat een oranje stip zagen. “Dat zal Bomans wel zijn”. Uit nieuwsgierigheid besloten ze naar hem toe te lopen.

Achteraf bleek het goedbedoelde, onschuldige bezoek van de vier een vroege ommekeer in Bomans’ gemoedsrust op Rottumerplaat te zijn geweest. “Het bezoek heeft toch veel verstoord”, gaf hij toe in zijn Dagboek. Blijkbaar had het bezoek hem ervan doordrongen dat hij weliswaar alléén op het eiland was, maar niet onbereikbaar. De eerste nacht sliep hij slecht door het gekrijs van de meeuwen. Daarna voelde hij een week lang zich ziek. Zelf bracht Bomans zijn angsten in verband met doodsbedreigingen door de Rode Jeugd, die hij in een column in De Volkskrant “raddraaiers” had genoemd.

De “drie paaltjes” waren zich vanmiddag van geen kwaad bewust, maar als ze van tevoren hadden geweten wat ze bij Bomans hadden veroorzaakt waren ze niet naar hem toe gelopen. Voor de zekerheid vroegen ze voor het interview nog even lachend af of het al verjaard was. De documentaire wordt waarschijnlijk op 13 januari 2011 uitgezonden. Het Wad bij Noordpolderzijl, vanwaar Bomans en later Wolkers naar Rottumerplaat vertrokken, zag er vandaag bij opnamen wel anders uit dan indertijd op een prachtige dag in juli.

Erik de Graaf

PS: alle stukjes over Bomans en Wolkers op Rottumerplaat vindt u hier

Op een Hollands landschap

2010-12-19T22:56:00.005+01:00

De Oostenrijk-Hongaarse dichter Nikolaus Lenau werd in 1802 geboren in Csatád, in het huidige Roemenië in de buurt van de Hongaarse grens. Sinds 1926 heet de stad Lenauheim, genoemd naar haar beroemde zoon.

Een paar weken geleden schreef ik over Lenaus trip naar Amerika in 1832, waarbij hij ook Nederland aandeed. Na een pechreis met een mankerende boot over de Rijn bleken bij Lobith zijn reisdocumenten verlopen. Pas na een knap staaltje vioolspel voor de gegoede burgerij van het Gelderse grensstadje regelde de burgemeester de juiste papieren voor het vervolg van de reis.

Zonder deze culturele omkoping had Lenau Amerika nooit bereikt. Het is de vraag of hij dat achteraf erg zou hebben gevonden. Al in 1833 keerde hij terug naar Europa, hevig teleurgesteld in het gedroomde land van de onbegrensde vrijheid.

Enkele jaren later schreef Lenau het gedicht Auf eine holländische Landschaft:

Müde schleichen hier die Bäche,
Nicht ein Lüftchen hörst du wallen,
Die entfärbten Blätter fallen
Still zu Grund, vor Alterschwäche.

Krähen, kaum die Schwingen regend,
Streichen langsam; dort am Hügel
Läßt die Windmühl ruhn die Flügel;
Ach, wie schläfrig ist die Gegend!

Lenz und Sommer sind verflogen;
Dort das Hüttlein, ob es trutze,
Blickt nicht aus, die Strohkapuze
Tief ins Aug herabgezogen.

Schlummernd, oder träge sinnend,
Ruht der Hirt bei seinen Schafen.
Die Natur, Herbstnebel spinnend,
Scheint am Rocken eingeschlafen.

Erg naar zijn zin heeft Lenau het niet gehad in het 19e eeuwse Nederland, dat hij vooral in termen van slaperigheid en inslapen beschrijft.

Erik de Graaf

Kolencentrales Wonderland

2010-12-16T16:25:00.008+01:00

Hennie van der Most kan gaan warmlopen. Na Kernwasser Wunderland, het pretpark dat hij ooit in de nooit geopende kerncentrale in het Duitse Kalkar opende, lijken er kansen op een dubbel pretpark in de Eemshaven te ontstaan. Vorige week werd de omgeving al feeëriek met fakkels verlicht.

Vandaag stelde de advocaat-generaal van het Europees Hof van Justitie in Luxemburg dat de Nederlandse overheid de milieuvergunningen voor drie kolengestookte elektriciteitscentrales (twee in de Eemshaven en één in Rotterdam) ten onrechte heeft verleend. De vergunningen zijn in strijd met Europese regelgeving. Dat is goed nieuws!

Vorige week legde Greenpeace de bouw van de smerigste van de drie, die van Essent/RWE, voor korte tijd stil. Vandaag legt de advocaat-generaal van het Europese Hof van Justitie een symbolische bom onder het project. Vrijwel altijd wordt een advies van de advocaat-generaal opgevolgd door het Europese Hof van Justitie. Dat is hoopvol. En het lijkt me ook verstandig en logisch dat de Raad van State, waarbij nog enkele bezwaarprocedures lopen, het advies opvolgt.

GroenLinks eiste vanmiddag dat de bouw van de kolencentrales wordt stilgelegd in afwachting van de uitspraak van de Raad van State. Van mij mogen ze ook verder bouwen, als de kolencentrales maar nooit als zodanig in gebruik gaan worden genomen. Essent/RWE en NUON waren op de hoogte van dit risico toen ze vorig jaar aan de bouw van hun CO2-giganten aan het Wad begonnen. Apropos CO2! Een bijkomend voordeel van het kappen met kolencentrales is dat de discussie over CO2-opslag in een ander perspectief komt te staan.

Allemaal positief nieuws. Hopelijk krijgt dit een logisch vervolg.

Erik de Graaf

Radioactief spoorzoeken met de Stasi

2010-12-14T22:13:00.004+01:00

In augustus 1977 was de Oost-Duitse communistische dissident Rudolf Bahro druk bezig met de laatste voorbereiding voor de publicatie van een boek met kritiek op het socialisme in de DDR. Enkele weken later zou het, zeer tegen de zin van de Oost-Duitse autoriteiten, onder de titel Die Alternative in West-Duitsland uitkomen.

Bahro besprak met een vriend hoe hij kopieën van het ruim 300 pagina’s dikke manuscript aan een aantal personen in de DDR en in andere Oost-Europese landen kon versturen. Nog diezelfde dag verklikte de vriend, die achteraf helemaal geen vriend maar een Stasi-spion bleek te zijn, het aan de geheime dienst. Door specialisten van de Stasi werden de kopieën radioactief gemarkeerd, waardoor binnen enkele dagen zeventien exemplaren konden worden onderschept.

Bahro werd gearresteerd en tot acht jaar gevangenisstraf veroordeeld. In 1979 werd hij door West-Duitsland vrijgekocht. Anderhalf jaar later diende deze kwestie (zonder dat Bahro’s naam overigens werd genoemd) aan de Juridische Hogeschool van het Ministerie van Staatsveiligheid als case hoe met behulp van radioactieve markeringen politieke tegenstanders en hun netwerken konden worden opgespoord.

Tien jaar geleden werd de inzet van radioactiviteit tegen politieke tegenstanders in de DDR onderzocht. Aanleiding was de dood van de drie prominente Oost-Duitse dissidenten tussen 1997 en 1999. Bij alledrie was de doodsoorzaak een relatief zeldzame kanker. Tijdens zijn jarenlange ziekteproces had de schrijver Jürgen Fuchs regelmatig het vermoeden uitgesproken dat zijn kanker “niet godgewild, maar mensengemaakt” was.

De bestralingen in het ziekenhuis hadden bij hem dezelfde symptomen teweeggebracht als de regelmatige fotosessies in de Stasi-gevangenis Hohenschönhausen aan het eind van de jaren zeventig. Omdat in december 1989 bij de bezetting van de Stasi-gevangenis in Gera achter een gordijn in de fotoruimte een “onorthodox geconstrueerd” röntgenapparaat was ontdekt eisten de vrienden van Fuchs na diens dood een diepgaand onderzoek.

De onderzoekers hadden geen documenten kunnen opsporen, die onomwonden bewezen dat de Stasi in haar gevangenissen doelgericht en opzettelijk door middel van radioactieve straling de gezondheid van politieke tegenstanders had willen schaden. Maar uit het onderzoek kwam wel naar voren dat ze op ruime schaal gebruik had gemaakt van haar vrijwel onbeperkte toegang tot röntgenapparatuur en radioactief materiaal in de DDR en daarbij de risico’s voor de gezondheid van mensen (en niet alléén van dissidenten) op de koop toe had genomen.

Of Rudolf Bahro in 1997 aan kanker overleed omdat hij zijn manuscripten twintig jaar eerder eigenhandig inpakte en verstuurde blijft altijd een vraag. Duidelijk is wel dat de Stasi, ook al is opzet niet bewijsbaar, bewust grote risico’s voor de gezondheid van haar kritische burgers nam.

Erik de Graaf

PS: in 2000 publiceerde ik hierover in VeeDee/AMOK

Herinnering aan Holland

2010-12-12T22:51:00.004+01:00

Vorige week ontving ik een pakje uit mijn geboortestad Vlaardingen. Van Erik aan Erik. Van De Graaf zelfs aan De Graaf. Het bevatte een artistieke interpretatie van het gedicht Herinnering aan Holland (1936) van Hendrik Marsman. Gemaakt door mijn naamgenoot de striptekenaar.

Denkend aan Holland
zie ik breede rivieren
traag door oneindig
laagland gaan,

rijen ondenkbaar
ijle populieren
als hooge pluimen
aan den einder staan;

en in de geweldige
ruimte verzonken
de boerderijen
verspreid door het land,

boomgroepen, dorpen,
geknotte torens,
kerken en olmen
in een grootsch verband.

de lucht hangt er laag
en de zon wordt er langzaam
in grijze veelkleurige
dampen gesmoord,

en in alle gewesten
wordt de stem van het water
met zijn eeuwige rampen
gevreesd en gehoord.

Erik de Graaf, mijn naamgenoot dus, wijst er in zijn blog op dat het water zowel aan het slot van Marsmans gedicht als van zijn leven een cruciale rol speelde. Op de vlucht voor de oorlog in juni 1940 verdronk Hendrik Marsman in het Kanaal toen de Berenice, het schip waarop hij van Frankrijk naar Engeland wilde ontkomen, werd getroffen door een Duitse torpedo. Erik de Graaf laat beide verhalen uiteindelijk samenvloeien in water.

Erik de Graaf

Roland Jahn wordt beheerder Stasi-archieven

2010-12-11T21:28:00.005+01:00

Roland Jahn, journalist en voormalig burgerrechtenactivist in de DDR, is door de Duitse regering voorgedragen als nieuwe beheerder van de Stasi-archieven in Duitsland. Als de Bondsdag instemt worden de Gauck-Behörden (en later Birthler-Behörden) volgend jaar de Jahn-Behörden.

In juni 1983 werd Roland Jahn door Oost-Duitse politie vastgebonden op de trein naar West-Duitsland gezet. Enkele reis Bondsrepubliek, met een kosteloos uitreisvisum. Zéér tegen de zin van de reiziger, die liever in zijn Heimatstadt Jena was gebleven, ondanks alle repressie.

Bijna zeven jaar eerder had Roland Jahn luid tegen de onvrijwillige Ausbürgerung van de Oost-Duitse protestzanger Wolf Biermann geprotesteerd. Het had hem zijn studieplaats aan de universiteit van Jena gekost. Een half jaar later liep hij met een wit bord mee in de officiële 1 meidemonstratie in Jena, uit protest tegen het feit dat je in de DDR niet kon zeggen wat je wilde.

In de daaropvolgende jaren nam Roland volop deel aan onafhankelijke vredesbeweging in de DDR. Tegen de bewapening van het Warschau Pact, maar ook tegen die van het westen. Regelmatig viel hij op door gewaagde acties, waarvoor hij lange tijd in Oost-Duitse gevangenissen riskeerde. Na het verbod van de Poolse vakbond in december 1981 fietste hij met een vlag van Solidarnosc door Jena. En op 1 mei 1982 liet hij zich naast de tribune van de officiële mei-demonstratie in Jena fotograferen met links een Stalinsnor en rechts een Hitlersnorretje. Het was een protest tegen twee achtereenvolgende Duitse dictaturen.

In 1982 was de maat vol voor de Oost-Duitse autoriteiten. Roland Jahn werd gearresteerd en zes maanden in een isolatiecel in de gevangenis van Gera vastgehouden. In dezelfde gevangenis was zijn vriend Matthias Domaschk een jaar eerder om het leven gekomen (of gebracht?). Roland weigerde in de gevangenis in te gaan op een aanbod om naar West-Duitsland vrijgelaten te worden. De enige mogelijkheid om hem kwijt te raken was om hem met geweld naar West-Duitsland uit te zetten.

De DDR had een luis in de pels geloosd, maar schoot er achteraf niet veel mee op. Vanuit West-Berlijn ontwikkelde Roland zich tot lastpak nummer 1 voor de DDR. Als journalist bij het tv-programma Kontraste gaf hij de oppositie in de DDR een gezicht. Daarnaast ondersteunde hij zijn oude vrienden met boeken, kranten, gesprekspartners uit het westen en zelfs met een drukpers, waarop Oost-Duitse illegale tijdschriften en pamfletten werden gedrukt. Ook in West-Berlijn werd hij door de Stasi in de gaten gehouden. In 1987 vaardigde de Oost-Duitse justitie een arrestatiebevel tegen hem uit, dat pas in december 1989, na de Val van de Berlijnse Muur, werd ingetrokken.

Zodra het mogelijk was verhuisde Roland van West-Berlijn terug naar Prenzlauer Berg in het oosten. Daar streed hij onder andere voor de openbaarheid van de Stasi-archieven, die hij binnenkort waarschijnlijk zelf zal beheren.

Erik de Graaf

Fakkeldragers voor het klimaat

2010-12-09T18:22:00.007+01:00

Ruim 250 mensen fleurden gisteravond het verlaten en besneeuwde Eemshavengebied op met een fakkeloptocht naar de kolencentrale in aanbouw van Essent/RWE. Hoog tussen de torens hingen twee Greenpeace-activisten in een tentje. Van nabij werden ze bijgestaan door elf onbevreesde hoogtewerkers met hart voor het klimaat.

Beneden werd een grafmonument ter nagedachtenis aan het wad opgericht. Wat voor mijn gevoel maar een deel van het verhaal is. Natuurlijk is het wad in gevaar, maar het veel grotere klimaat ook. En wat te denken van de mensen in de directe omgeving van de centrale? Een CO2-gigant als die van Essent/RWE is niet meer van deze tijd.

Het contact tussen de mensen in de toren en de fakkeldragers op de grond verliep via een verbinding van Greenpeace. Vastberaden klonken ze om het zolang mogelijk vol te houden. Tot vrijdag, dacht ik, want dan zou de proviand op zijn. Maar vannacht in mijn warme bed hoorde ik het onweer in de verte en de windstoten rond mijn warme huis. En de gedachten aan de activisten in de lucht hielden me zeker een half uurtje wakker, geholpen overigens door een opkomende migraine.

Vanochtend hoorde ik op de radio dat Greenpeace vannacht had besloten de actie te staken. Hopelijk nemen vele anderen de fakkel over. Vanochtend vond ik er een gedichtje over. Van Garmt Stuiveling (1907-1985). Hij was hoogleraar taalbeheersing in Amsterdam, dichter, literator en socialist. Hij schreef het gedicht in de jaren vijftig voor de propaganda van de PvdA. Niet meer van deze tijd, maar wel grappig.

Ontsteek mijn fakkel
uw wil tot de strijd
en draagt ons laaiend
geloof door de tijd!
Weest bereid!

Erik de Graaf

PS: de foto's van Leo de Vree ontving ik van de Vereniging Zuivere Energie

Greenpeace live in de Eemshaven

2010-12-07T22:34:00.005+01:00

Greenpeace is zojuist een actie gestart op de bouwplaats van de kolencentrale van Essent in de Eemshaven. Klimmers zijn touwen aan het spannen tussen drie kranen en gaan op ongeveer 100 meter een klimmerskamp installeren. De actievoerders zullen op grote hoogte overnachten in zogenaamde portaledges, kleine hangende tentjes. Volg de actie live vanaf het klimmerskamp op de site van Greenpeace.

Campagneleider én klimmer Florian trotseert samen met klimmer Christien de kou. 'Net als Nuon lijkt Essent zich niets aan te trekken van de 50.000 mensen die geen nieuwe smerige kolencentrales willen. Tijd voor meer en stevigere acties dus'. Vanuit het klimmerskamp houden Florian en Christien je op de hoogte. Volg Florian en Christien van Greenpeace op Twitter.

Morgenavond, op woensdag 8 december, is er om 19 uur een fakkelactie tegen de nieuwe kolencentrales in Eemshaven en de CO2-opslag in Noord-Nederland. Om 18.00 uur vertrekt er een bus van Groningen Hoofdstation naar de Eemshaven. Het wordt koud, maar de moeite waard.

Erik de Graaf

Bevolkingskrimp & woningbouw (3)

2010-12-04T17:07:00.003+01:00

“Prachtige bruggen vormen verbindingen naar doodlopende straatjes in een nieuwbouwplan in Warffum. Maar de straten blijven voorlopig onbebouwd, want er worden nauwelijks kavels verkocht.“

Vorig jaar en het jaar daarvoor schreef ik dezelfde regels. In het nieuwbouwplan De Laan-Zuid in Warffum is niets veranderd. Geen kavel verkocht in 2010, geen woning gebouwd. Alleen de ene woning die vorig jaar al zo goed als klaar was is inmiddels bewoond. In het dorp staan momenteel volgens Funda 31 woningen te koop. Iets minder dan een jaar geleden.

In Uithuizen is de situatie niet beter. In het nieuwbouwplan Almersma is er een enkele woning bijgekomen. En één kolossaal pand is nog in aanbouw. Ik schat in dat er nog 45 kavels te koop zijn. Plus 69 woningen volgens Funda, een stijging van acht.

Het schokkendst is echter het rijtje royale starterswoningen aan de Oldörpsterweg, dat in 2008 door de Stichting Uithuizer Woningcorporatie (SUW) in het Plan Almersma werd gebouwd. Te koop vanaf 208.000 euro per stuk, vrij op naam. Beetje duur voor een starter, vrees ik. Van de twaalf “2 onder 1 kapwoningen” is er zegge en schrijven één (=1) verkocht. Een flinke strop voor de corporatie, lijkt me, maar ook de gemeente is misschien toch wat te voorbarig geweest met de inrichting van het plan.

Erik de Graaf

Over drie jaar Champions League...

2010-12-01T20:50:00.002+01:00

Nee, gelukkig hoefde ik dat niet te beloven toen ik vandeweek werd gekozen tot de nieuwe voorzitter van VV Warffum. Warffum is een bescheiden voetbalvereniging, waarin maximaal presteren binnen de eigen mogelijkheden en maximaal plezier in het spelletje centraal staan.

Op een goedbezochte ledenvergadering werd afscheid genomen van de oude voorzitter en de oude secretaris. Voor hen in de plaats werden drie nieuwe bestuursleden gekozen en twee jonge aspirant-leden. Ik ben erg tevreden over de uitbreiding van het bestuur tot vijf leden en over de toevoeging van de jonge aspiranten. Zij zijn per slot van rekening de toekomst van de club.

We gaan er tegenaan. U gaat nog van VV Warffum horen. Let op mijn woorden. Maar Champions League? Nee, gelukkig hoef ik het daar niet over te hebben. Dat is meer iets voor "collega" Jordania van Vitesse.

Erik de Graaf

Onderduikende Indonesiëweigeraars

2010-11-28T22:07:00.004+01:00

Jan van Luyn dook in 1946 onder in Amsterdam. Als dienstplichtig soldaat weigerde hij naar Nederlands-Indië te vertrekken om de kolonie voor Nederland te behouden. Toen zijn schip in september 1946 naar de Oost vertrok stond hij langs het water om zijn dienstmaten uit te zwaaien. Van Luyn was niet van zijn inschepingsverlof teruggekeerd, maar ondergedoken.

Vier jaar lang woonde Jan van Luyn illegaal op verschillende adressen. Overdag werkte hij zwart in de Amsterdamse haven, net als vele andere weigeraars. Pas in juni 1950, de koloniale oorlog was al een half jaar voorbij, werd Van Luyn gearresteerd. Tot zijn opluchting. In de gevangenis kon hij eindelijk trouwen met zijn meissie. Na tweeënhalf jaar gevangenschap kon hij het leven pas echt hervatten. Eind 1952.

Dit filmpje ontstond in het kader van Biografie van Amsterdam. In mijn blog schreef ik al eerder over onderduikende Indonesiëweigeraars.

Erik de Graaf

Wolkers' machtige juliochtend op de Waddenzee

2010-11-25T22:32:00.005+01:00

Op zaterdag 17 juli 1971 loste Jan Wolkers Godfried Bomans af als “schipbreukeling” op het onbewoonde eiland Rottumerplaat. Wolkers had het er vanaf het eerste moment naar zijn zin en was een en al activiteit. Hij bouwde aan zijn symbolische hek rond het eiland met een bordje "Wolkers: 2x bellen". Toen zijn proviandkist te water raakte besloot hij te leven van wat het eiland en de zee hem bood: garnalen, paling, wier, e.d.

Wolkers spalkte een gebroken pootje van een scholekster. Hij verkende het kadaver van een zwangere zeehond en verzorgde een uitgeputte jonge zeehond. Op donderdag werd het dier opgehaald door een helikopter van de luchtmacht en naar een opvangcentrum op Texel gebracht. "De defensiekosten zijn veel te hoog", oreerde Wolkers, "maar dat mag zo blijven als we het leger omturnen. Stel je voor: de vijand valt binnen en er wordt niet teruggeschoten. Het hele leger is bezig met het redden van jonge zeehondjes".

Op 31 juli 1971 wachtten honderden mensen Wolkers op toen hij als passagier van de UQ 10 (uit Usquert) van garnalenvisser Klaas Meijer terugkeerde in de haven van Noordpolderzijl. En Wolkers maakte er zijn eigen showtje van. "Het is een schande", vond hij, "dat Klaas Meijer zijn schip moet verkopen, omdat de Waddenzee vervuilt”.

Als dank voor de overtocht wilde Wolkers de schipper zijn beeldje van Beethoven schenken, dat boven Wolkers’ “voordeur” op Rottumerplaat had gestaan (zie foto). In alle drukte gaf hij zijn Beethoven per ongeluk aan Klaas Meijers tweelingbroer. Driekwart jaar later maakte Wolkers zijn vergissing goed. In een briefje kondigde hij Meijer aan een zelfgemaakte tekening van het eiland toe te sturen, samen het Dagboek van Rottumerplaat, “waar wel enkele woordjes gewijd zijn aan die machtige juliochtend op de Waddenzee”. Klaas’ zoon Siewert publiceerde het briefje vorig jaar in een boek over Noordpolderzijl.

Erik de Graaf

Leve het anarchisme! De fabel van Paul van Ostaijen

2010-11-23T21:30:00.004+01:00

Boem - paukenslag - boem, dacht ik toen ik de menukaart van het Antwerpse café Quinten Matsijs las. Dit was niet alleen de stamkroeg van Willem Elsschot (1882-1960) en Jos Vandeloo (1925) geweest. Hier was ook Paul van Ostaijen (1896-1928) langsgekomen.

En wat heet langsgekomen... De kaart suggereert dat hij hier een steen door de ruit heeft gegooid. "Leve het anarchisme", riep hij luid. Ik las nog wat van de gedichten, die bij onze tafel hingen. Elsschots bekende "Mijn moeder" en het mij onbekende "Quinten Matsijs" van Jos Vandeloo uit de bundel Antwerpen, liefdesgedichten voor een stad. Ondertussen vertelde ik mijn vrouw het verhaal over Het Huwelijk van Elsschot met één van de mooiste zinnen uit de Nederlandse literatuur: "want tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren”.

"Door welk raam gooide Van Ostaijen zijn steen?", vroeg ik de ober bij het afrekenen. "Ach, da's 'n fabel", antwoordde hij zachtjes, alsof de anderen het niet mochten horen. "Maar Elsschots stamcafé was dit wel", voegde hij eraan toe. Gelukkig maar, dacht ik. Anders zou ik nog gaan twijfelen of ik hier wel was.

Erik de Graaf

Graafwerk zonder heftruckcertificaat

2010-11-21T12:50:00.002+01:00

Sinds een jaar of drie schrijf ik mijn stukkies op mijn weblog met de naam Graafwerk. Al voor die tijd werkte ik jarenlang freelancerig en zzp’erig bij Bureau Graafwerk, dat (vrij nutteloos, want ik heb er eigenlijk geen tijd meer voor) nog steeds staat ingeschreven bij de Kamer van Koophandel.

De naam Graafwerk is uiteraard voortgekomen uit mijn achternaam en uit mijn hoop dat ik regelmatig na lees-, zoek- en graafwerk tot aardige en goed onderbouwde stukjes kan komen.

Graafwerk wordt echter ook weleens te letterlijk opgevat. Al een jaar of acht geleden had ik contact met de beheerder van graafwerk.nl, een ondernemer uit de uitvaartbranche, die dacht misschien met me te kunnen samenwerken. En heel regelmatig ontvang ik goedbedoelde, maar voor mijn “tak voor sport” onbruikbare post en mails over grond- en graafwerk.

Gisteren leverde dat me een fantastische aanbieding op om "snel en doelmatig" mijn heftruckcertificaat te halen bij Sjaak Kramp in Nijmegen. Nee Sjaak, voor dat soort graafwerk ben ik geloof ik niet gebouwd. Ik blijf maar gewoon bij mijn eigen leest.

Erik de Graaf

Essent en Nuon tonen hun ware gezicht...

2010-11-17T17:05:00.006+01:00

NUON heeft Niemand ingeschakeld om de indruk te wekken dat ze groen bezig is, maar houdt achter dat ze een vieze kolencentrale bouwt aan de Waddenzee. ESSENT neemt miljoenen mensen in de maling met kletspraatjes over groene stroom, terwijl ze onder de vlag van RWE nu een nog smeriger kolencentrale bouwt naast die van NUON.

En als je iets over de misleidende reclame zegt worden NUON en ESSENT boos. GREENPEACE heeft een deel van de “duurzame reclamepraatjes” van NUON en ESSENT overgenomen voor een tegenoffensief, waardoor de ware aard van die energiereuzen zichtbaar wordt. Niemand, die van NUON welteverstaan, doet wel alsof hij aan het milieu denkt, maar in werkelijkheid is hij een smeerkees. En ESSENT verontreinigt het milieu aan de Waddenzee. En het klimaat erbij.

NUON eist dat GREENPEACE haar spotjes van radio en tv terugtrekt. Niemand is het daarmee eens. Dat wil zeggen de Niemand van NUON, want verder zou IEDEREEN ze moeten zien om vervolgens een andere energieleverancier te kiezen. Die van IEDEREEN dus, want wie wil er nog met Niemand in zee? Niemand toch?

Erik de Graaf

Vredesverdrag 1983

2010-11-16T21:52:00.003+01:00

Op 16 november 1983 ging ik definitief in de buitenlandse politiek (jaja!). Op een zolderkamer in Erfurt in de DDR ondertekende ik die dag een niet-aanvalsverdrag met mijn vriend Knopf, die ik een paar dagen eerder tijdens een vredesbijeenkomst in een kerk in Erfurt had leren kennen.

Friedensvertrag schreven we boven het A4-tje, waaronder later nog de foto van het historische moment werd geplakt. Knopf (het is zijn Spitzname) beloofde plechtig nooit een wapen op Erik Holland te richten. Ikzelf ondertekende mijn belofte dat nooit op Knopf DDR te doen.

Het was allemaal uiterst symbolisch. Ik had (en heb) nog nooit een wapen op iemand gericht (ik heb sowieso nog nooit een wapen gericht), maar het was Koude Oorlog en met deze “vijand” bleek ik het prima te kunnen vinden. Nog steeds. Zojuist hebben we elkaar lachend verklaard dat de afspraak nog steeds geldt.

Erik de Graaf

Nikolaus Lenau in 1832 bij Lobith door vioolmuziek gered

2010-11-14T21:19:00.003+01:00

In juli 1832 kwam Nikolaus Lenau (1802-1850) bij Lobith ons land binnen. De reis per boot over de Rijn van Heidelberg naar Nederland was teleurstellend geweest voor de Oostenrijks-Hongaarse dichter, die genoeg had van Europa en van plan was vanaf Amsterdam naar de Verenigde Staten verder te reizen. Het schip was log en traag, wat behoorlijke vertraging tot gevolg had. Bovendien was de slaapgelegenheid slecht en het voedsel abominabel.

Bij Lobith deed zich een bijzonder incident voor, dat bijna een eind maakte aan Lenaus reis naar Amerika. Door de grote vertraging van het schip waren zijn reisdocumenten verlopen. Lenau mocht zijn reis niet vervolgen. De burgemeester van Lobith dreigde hem terug naar Duitsland te sturen.

De muziek redde de dichter echter. Lenau was een begenadigd violist, die graag en veel Beethoven en Hongaarse volksmuziek speelde. Met zijn vioolklanken trok hij de aandacht van een Nederlandse grensbeambte, die “afgesneden van elke muzikale geest in zijn miserabele Hollandse gat naar mij hapte als naar een lekkernij” (door mij vertaald citaat van Lenau).

In ruil voor urenlange, afschuwelijke duetten voor viool en klarinet deed de douaneman een goed woordje bij de burgemeester van Lobith. Er werd zelfs een muzikale avond georganiseerd, waarop de burgemeester dermate onder de indruk van Lenaus vioolspel raakte dat hij zijn passage over de grens door de vingers zag.

Via Amsterdam reisde Lenau alsnog door naar Amerika. Al snel hekelde hij daar het Amerikaanse materialisme en het “eeuwige gefluister over geld” (in het Duits: Talergelispel). In een brief naar huis noemde hij Amerika de “verschweinte Staaten von Amerika”. Al in 1833 keerde hij, vermoedelijk via dezelfde weg, terug naar Europa.

Erik de Graaf

Op het spoor in Wendland

2010-11-09T17:24:00.002+01:00

"De beslissingen vóór kernenergie, die door weinig mensen werden genomen en voor miljoenen jaren gevolgen hebben, zijn onverantwoordelijk en aanmatigend. Dat is de reden waarom wij de protesten van de anti-kernenergiebeweging niet alleen documenteren, maar dat wij onszelf en onze foto’s als een deel van het protest beschouwen".

Het protestweekend tegen kernenergie in het Duitse Wendland is voorbij. Fotografen van in a million years, een fotoproject tegen atoomenergie, bracht de protestacties in beeld.

Erik de Graaf

Vrije Republiek Wendland

2010-11-08T23:15:00.002+01:00

Vijftigduizend mensen uit heel Duitsland waren dit weekend op de been om in Wendland te protesteren tegen kernenergie en de radioactieve gevolgen ervan. Aanleiding was het jaarlijkse Castortransport, waarmee al zo’n dertig jaar radioactief afval over spoor en weg vanuit Frankrijk naar een opslagplaats voor kernafval in het Noord-Duitse Gorleben wordt vervoerd.

Duizenden mensen blokkeerden ook dit jaar spoorrails en autowegen door middel van zitblokkades. Daarbij werden ze gesteund door boeren en burgers uit de Vrije Republiek Wendland, zoals de streek tijdens de protesten genoemd wordt. In 1984 was ik een keer aanwezig bij de acties. Met busjes van het Ökodorf in West-Berlijn reisden we door de DDR Dannenberg om aan de acties deel te nemen.

Een weekend lang heb ik verbaasd gestaan over het verzet van de bewoners van de streek tegen de dumping van radioactief afval. Het leek alsof er nauwelijks voorstanders van het zogenaamde Endlager (eng Duits woord overigens) te vinden waren in Gorleben en wijde omgeving. Boeren zetten hun trekkers pontificaal voor de transporten en een discotheekbaas deed op zaterdagavond alle lichten op zijn parkeerplaats uit, zodat de demonstranten in alle rust het spoor konden saboteren. Van een afstand, voor de buis dus, leek me die sfeer in de afgelopen dagen nog niet veranderd.

De beslissing van de regering-Merkel om een flink aantal kerncentrales in Duitsland langer open te houden kan bepaald niet op een breed draagvlak rekenen in Duitsland en heeft veel protest en verzet aangewakkerd. Hopelijk worden nieuwe kerncentraleplannen ook in Nederland niet in dank afgenomen. De eerste protesten zijn al gesignaleerd in Pieterburen.

Erik de Graaf

Josephus Jitta keurt Indonesiëweigeraars

2010-11-03T21:56:00.003+01:00

Theo Toebosch schreef Uitverkoren zondebokken over de Nederlands-joodse familie Josephus Jitta. Op een of andere manier was ik altijd gefascineerd door de naam Josephus Jitta. Jaren geleden kwam ik hem tegen in het archief van de linkse advocaat en PSP-senator Hein van Wijk (1907-1981). Van Wijk was advocaat geweest van jonge mannen, die tussen 1946 en 1949 weigerden zich als soldaat naar de koloniale oorlog in Nederlands-Indië te laten verschepen.

Een tegenspeler van Hein van Wijk was prof. mr. A.C. Josephus Jitta (1887-1958), in die tijd voorzitter van de Commissie van Advies inzake Gewetensbezwaren tegen de Krijgsdienst. Die commissie moest toetsen of gewetensbezwaarden religieus en pacifistisch genoeg waren om als principieel dienstweigeraar erkend te worden.

In augustus en september 1947 reisde de professor naar Nederlands-Indië om een onderzoek in te stellen naar weigerachtige dienstplichtigen, die ondanks hun beroep op de dienstweigerwet in Indië waren terechtgekomen of pas daar een beroep op die wet hadden gedaan. In zijn rapportage, NIET VOOR PUBLICATIE BESTEMD, aan de minister van Oorlog schreef Josephus Jitta dat bij de troepen in Indië slechts 24 principiële dienstweigeraars bekend waren. Negentien overigen hadden bij aankomst in Indië blijkbaar gewoon zonder morren dienst genomen.

Die 24 dienstweigeraars waren door de Krijgsraad in Batavia wegens “desertie in tijd van oorlog” tot een milde celstraf van drie á vier maanden veroordeeld. Op voorwaarde dat ze na hun boetedoening hun militaire dienst in Indië zouden hervatten. Veertien van hen hadden na hun straf aan die voorwaarde voldaan. Met een aantal van hen sprak Jitta uitgebreid.

Opvallend is dat zij lijken te zijn veranderd van dienstweigeraars in toegewijde militairen. In zijn rapport bagatelliseert Josephus Jitta de bezwaren van de weigeraars. Ze waren niet principieel, vond hij, maar veroorzaakt door angst voor het vreemde buitenland of door heimwee naar ouders of verloofde. In hun angst hadden sommigen ze zich in Nederland laten voorlichten over de mogelijkheden om onder de dienstplicht uit te komen. Josephus Jitta adviseert de minister “een strafvervolging wegens opruiing tot desertie” tegen de Groningse advocaat S.K. de Waard in te stellen. De Waard zou enkele militairen hebben aangemoedigd onder te duiken, “waardoor van de hele zaak waarschijnlijk niets meer terecht zou komen”.

Van 43 weigeraars in Indië, in Nederland waren er véél meer, konden er naar de mening van Josephus Jitta uiteindelijk maar twee erkend worden. De doopsgezinde S. de Boer en een Zevendedagsadventist, J. Vennik. Van twee andere weigeraars, Bouke Planting en H.J. van der Woerd, waren de bezwaren volgens Josephus Jitta overwegend van politieke aard en daarom niet als gewetensbezwaren te erkennen.

Josephus Jitta besloot zijn rapportage met een persoonlijke opmerking: “Dat 80.000 Hollandse jongens uit alle steden en dorpen, van iedere stand en geloof, Indië leren kennen en waarderen en hun indrukken schrijven naar huis, is van niet te schatten betekenis”. Inmiddels wordt toch wel iets anders tegen die episode aangekeken.

Erik de Graaf

Harry Mulisch en de geest van de tijd

2010-10-31T13:20:00.003+01:00

“Het is mijn overtuiging, dat de tweede wereldoorlog tot het einde der tijden een oriëntatiepunt zal blijven, - en in elk geval is dat te hopen”, schreef Harry Mulisch in 1972 in De toekomst van gisteren.

Of Mulisch gelijk zal krijgen is inmiddels zeer de vraag, maar in zijn eigen oeuvre vormt de Tweede Wereldoorlog de rode draad. Vanuit 1972 gezien zowel gisteren als in de toekomst. Met fantastische werken die in het collectieve geheugen gegrift staan. Niet eens doordat ze nog zo gelezen worden, maar mede doordat ze vaak richting gaven aan de maatschappelijke discussie over de Tweede Wereldoorlog.

In 1959 relativeerde Mulisch met Het stenen bruidsbed het beeld van heldhaftigheid van het Nederlandse volk tijdens de bezetting (overigens kort na W.F. Hermans’ De donkere kamer van Damocles in 1958). Enkele jaren later volgde Mulisch als journalist het proces Eichmann in Jeruzalem. Zijn beschrijving van het proces in De Zaak 40/61 (1962) katalyseerde de terugkerende belangstelling voor de oorlog aan het begin van de jaren zestig in Nederland. De aanklacht van aanklager Gideon Hausner tegen Eichmann was een eindeloze opsomming van nazi-misdaden, stelde Mulisch vast, die suggereerde dat alleen Eichmann daarvoor verantwoordelijk was. “Maar tegelijk ontlast deze procedure de andere nazi’s op een volstrekt ongeoorloofde manier. Ik ben ervan overtuigd dat Hausners aanpak in Duitsland grote tevredenheid wekt”.

Opvallend is dat Harry Mulisch de Tweede Wereldoorlog een halve eeuw lang beschreef, maar steeds vanuit de geest van de tijd. Halverwege de jaren zestig werd de Tweede Wereldoorlog voor Mulisch, net als voor de wat jongere generatie van Provo, een soort wapen in de strijd tegen de oorlogsgeneratie. In Bericht aan de rattenkoning (1966) beschreef hij Provo als een verbinding “tussen zaken als Claus en Klaas, republiek en Gnot, anarchisme en Image, atoombom en Hoempapa” (p. 71). De aanslag uit 1982 trekt de lijn van de Tweede Wereldoorlog door naar de angsten in de Koude Oorlog en Siegfried (2001) is de afsluiting van Mulisch’ oorlogsoeuvre in een periode dat de wereld de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog voor een ander religieus conflict verruilde.

“Ik ben de Tweede Wereldoorlog” is een steeds terugkerend citaat van Mulisch. In die zin is de Tweede Wereldoorlog gisteren ook overleden. Maar zoals we Mulisch’ werk nog wel een poosje zullen herlezen zullen we ook nog vaak terugdenken aan de donkere jaren '40-'45.

Erik de Graaf

Plaatselijk een bui

2010-10-16T12:29:00.004+02:00

Vanochtend uit bij VVSV ’09, een fusieclub van UVV uit Ulrum en Zeester uit Zoutkamp. Zeester. Dat je zo’n clubnaam opgeeft. En dan nog wel voor VVSV ’09: Vol Vertrouwen Samen Verder. Het eerste speelt altijd in Ulrum, het tweede in Zoutkamp. De C’s in Ulrum, de D’s weer in Zoutkamp. VVNV, vol vertrouwen netjes verdeeld.

Mijn favoriete voetbalteam, Warffum C1, speelde vanochtend zijn vroegste uitwedstrijd van het seizoen en ik stond natuurlijk op het lijstje om te rijden. Bij het eerste fluitsignaal om klokslag negen uur kwam de regen met bakken uit de hemel. In de tweede helft was er plaatselijk een bui. Op de helft van de thuisclub brak de zon door, terwijl het in het Warffumse doelgebied bleef regenen. Een regenboog completeerde het beeld. De pot goud stond aan de Ulrumse kant: 8-0. Ze kunnen vol vertrouwen samen verder. Warffum droop af.

Erik de Graaf

Snelle 4 mijl van Groningen

2010-10-10T19:09:00.003+02:00

Snelle jongens op de 4 mijl van Groningen. Te snel voor mijn camera op weg naar een parcoursrecord (17.36 minuten). Anderhalf uur later kwam mijn favoriet langs. Voor ik er erg in had was mijn zoon voorbij in zijn groene Kyteman t-shirt. Op zijn laatste meters naar de finish op de Vismarkt. Zijn tijd: 32.33.1 minuten. Mijn familierecord van vijf jaar geleden (30.11 minuten) bleef fier overeind.

Erik de Graaf

Tante Tonja uit Odessa

2010-10-10T10:44:00.003+02:00

We woonden in Vlaardingen-West, maar trokken allebei naar het oosten. Mijn oude buurjongen, met wie ik 35 jaar geleden naar concerten van Genesis of Led Zeppelin ging, schrijft tegenwoordig prachtig over zijn reizen naar Rusland en de oude Sovjetunie.

Het verhaal over tante Tonja in Odessa wil ik niemand onthouden. Hoe ze onschuldig in Stalins goelag verzeild raakte en een dikke halve eeuw later de eindjes aan elkaar knoopte door borrelglaasjes te beschilderen. Prachtig verhaal, Egbert.

Voor wie benieuwd is: lees eerst deel 1, daarna deel 2.

Erik de Graaf

Stasi- en BVD-dossier

2010-10-09T11:13:00.007+02:00

In augustus 1985 werd ik lid van de Vereniging Nederland-DDR in Amsterdam. Schoorvoetend, mij volledig bewust van het propagandistische karakter van die club, maar toch uit vrije wil. Het lidmaatschap was gratis en als dank ontvingen de leden het bonte tijdschrift DDR Revue en in het Nederlands vertaalde redevoeringen van DDR-opperhoofd Erich Honecker. Ken uw vijand, dacht ik. Bovendien was het een goedkope manier om mijn DDR-documentatie op peil te houden.

Achteraf was het een grappig moment om me als lid aan te melden van zo’n zwaar door de communistische DDR gesubsidieerde club. Zonder dat ik het wist had de Stasi in Oost-Berlijn een paar weken eerder, op 25 juli 1985, mijn contacten met de linkse oppositie in de DDR “beloond” met een zogeheten Einreise- und Transitsperre tot en met 31 december 1985. Dat hield in dat ik in die periode niet tot Oost-Duits grondgebied toegelaten zou worden, ook niet voor de doorreis (Transit) van West-Duitsland naar West-Berlijn of verder naar Polen of Tsjechoslowakije. Tien dagen later, op 5 augustus, werd mijn Einreise- und Transitsperre omgezet in een Einreisefahndung mit Beobachtung. Voortaan moest er in Oost-Berlijn iemand achter mij aan gestuurd worden met als doel mijn ontmoetingen met dissidenten te documenteren.

In het najaar van 1985 zocht de Vereniging Nederland-DDR een vertaler van Oost-Duitse propaganda. Als vers afgestudeerde, werkloze leraar Duits en Nederlands schreef ik een brief waarin ik solliciteerde naar die baan in Dresden. Vooral die werkloosheid leek me een pré, want daarmee was ik in Oost-Duitse ogen een slachtoffer van het kapitalistische systeem. Van tevoren had ik mijn plan met enkele Oost-Duitse staatsvijanden besproken, misschien wel van een afstandje beobachtet of gadegeslagen door mijn volgers van de Stasi. Mijn vrienden, antimilitaristen en mensenrechtenactivisten, zagen er de grap wel van in, maar waarschuwden ook voor de risico’s. Verder verwachtten ze niet dat het zou lukken, want volgens hen was er grote kans dat de Stasi me al in de smiezen had.

Na een paar weken ontving ik een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek in Amsterdam. Kort voor de afgesproken dag heb ik afgebeld, omdat ik geen realistische mogelijkheden zag om de vertaling van DDR-propaganda te combineren met staatsvijandelijke, oppositionele contacten. In mijn Stasi-dossier heb ik niets over deze sollicitatie teruggevonden. In mijn BVD-dossier wordt op 14 augustus 1985 vermeld dat ik lid van de Vereniging Nederland-DDR (afgekort VND, zie illustratie) ben geworden. Waarom konden zij ook niet weten.

Erik de Graaf

Spion Bartholomäus Runge

2010-10-06T19:12:00.003+02:00

Afgelopen week constateerde ik dat er veel Duitsers op Graafwerk kwamen voor Der Stasi-Pfarrer uit juni 2009, ook te lezen als De Stasi-dominee. Een korte zoektocht leidde tot het geheim. Op enkele regionale televisiezenders, onder andere in Beieren, werd vorige week de film Deckname Bartholomäus Runge uitgezonden. Over Oost-Duitse dominees, die als spion voor de Stasi werkten.

In De Stasi-dominee schreef ik over mijn herinneringen aan een kerkelijke vredesbijeenkomst in januari 1982 in het Oost-Duitse Jena. “Geen poen voor raketten” luidde de titel van de avond, waarvan de voorzitter, dominee Konstantin Stanescu (zie foto), na afloop zijn verslag afleverde bij de geheime dienst Stasi. Ondertekend met zijn schuilnaam Bartholomäus Runge.

Helaas biedt onze kabelmaatschappij de Beierse televise niet aan. Hopelijk is de film binnenkort ook op internet te zien. Overigens is Stanescu al jaren geleden overleden. Jammer, ik had die avond in 1982 graag nog een keertje met hem doorgesproken. Zijn analyse van de wapenwedloop ging toch een beetje mank.

Erik de Graaf

Voor is voor, tegen ook!

2010-10-05T18:32:00.003+02:00

“Wie voor is stemt tegen, wie tegen is stemt voor. Makkelijker kan ik het niet maken”, riep dagvoorzitter Houben afgelopen zaterdag op het extra CDA-congres. En hij leek verbaasd dat het niet helemaal helder was.

Vanmiddag ging het al beter. De voorstanders uit de CDA-fractie stemden vóór het regeer- en gedoogakkoord. De tegenstanders echter ook.

Ze beginnen het al een beetje te begrijpen bij het CDA. Nog een paar nachtjes slapen en iedereen stemt naar eigen goeddunken. Misschien nog net op tijd voor de eerste motie van wantrouwen.

Erik de Graaf

Daltons dood in Coffeyville

2010-10-05T15:07:00.006+02:00

Recidivisten van de taaiste soort waren het, onverbeterlijke schurken. Joe, Jack, William en Averell Dalton, de beroemde Daltonbende uit de strips van René Goscinny en tekenaar Maurice de Bévѐre (oftewel: Morris) beroofden banken en postkoetsen en maakten het wilde westen onveilig. Alleen lieten ze zich elke keer weer oppakken door de lonesome cowboy Lucky Luke en, als het zelfs hem niet lukte, door zijn schaduw.

De vier stripbroers waren volle neven van de historische gebroeders Dalton, die in Vogelvrij (1952), de eerste Lucky Luke, optraden. Bob, Bill, Grat en Emmett Dalton kregen het aan de stok met Lucky Luke en vonden aan het einde van het verhaal de dood in Coffeyville in Kansas. Ze werden met hun laarzen aan begraven.

In datzelfde Coffeyville in Kansas waren op 5 oktober 1892 ook in werkelijkheid twee van de historische Daltons om het leven gekomen. Bob, Grat en Emmett Dalton (broer Bill kon niet meedoen, omdat hij net een gevangenisstraf uitzat) wilden die dag met enkele handlangers twee banken tegelijk beroven. Dat was iets te veel van het “goede”. De Daltons werden herkend. Bill en Grat (en twee handlangers) sneuvelden in een vuurgevecht.

Emmett Dalton overleefde en kreeg levenslang. Hij kwam in 1907 vervroegd vrij. Hij verhuisde naar California en beterde zijn leven. Jarenlang toerde Emmett Dalton rond om de jeugd voor de criminaliteit te waarschuwen. Bovendien schreef hij de boeken Beyond the law (1918) en When the Daltons rode (1931), die beide verfilmd werden. Emmett stierf in 1937 een natuurlijke dood, als eerste Dalton in twee generaties.

Erik de Graaf

Petitie tegen CO2-opslag

2010-09-28T23:24:00.004+02:00

“Kolencentrales stoppen”, zag ik anderhalve week geleden op een groot spandoek in het centrum van het Duitse Aken. Vandaag zag ik in de Groningse Eemshaven hoe, tegen alle gezond verstand in, twee kolencentrales uit de grond worden gestampt.

Voor het CO2-probleem wordt een onzekere oplossing gekozen. Ondergrondse CO2-opslag in Groningen en Drenthe. Voor wat in Barendrecht niet lukte door massale protesten van de bevolking wordt nu middels een “brede maatschappelijke discussie” in het noorden draagvlak gezocht. Geen discussie met open vizier, want de organisatoren, waaronder grote energiebedrijven, zijn tegelijkertijd de pleitbezorgers van de ondergrondse CO2-opslag.

Tijd voor een kritische blik, zoals van de Vereniging Zuivere Energie, Co2ntramine of Greenpeace. Of voor ondertekening van een PETITIE. Laten we kappen met kolencentrales. Dat is niet de enige, maar wel een belangrijke stap naar de oplossing van ons zelfveroorzaakte CO2-probleem.

Erik de Graaf

Ceausescu even op het verkeerde been gezet

2010-09-26T22:45:00.006+02:00

Treinend, bussend, liftend en lopend reisde ik in 1980 van Wenen via Hongarije, Roemenië en Bulgarije naar Griekenland. Het was niet mijn eerste Oost-Europa-ervaring, maar Zuidoost-Europa was toch andere koek. Roemenië bereikte ik half september 1980 per trein vanuit Hongarije. De eerste Roemeense stad was Oradea. Ik stapte uit de trein, zwaaide nog naar een treinwagon Poolse medereizigers en liep de stationshal in. Vanuit de geordende “vrolijkste barak van het socialisme”, zoals Hongarije vaak genoemd werd, was het wel even wennen in Roemenië.

Mensen krioelden door elkaar, waren vaak een slag donkerder dan in Hongarije. Dit waren Roma, wist ik, de zigeuners waarvoor veel Hongaren me in de afgelopen dagen hadden gewaarschuwd. “Pas op, ze stelen als de raven”, werd me in het oor geknoopt. Ik voelde me onzeker in die overvolle en smerige stationshal, controleerde steeds weer of mijn portemonnee nog in mijn achterzak zat. Toen ik het bord met de vertrektijden van de trein naar Cluj-Napoca zocht schoten twee mannen me te hulp. Ze wezen me mijn treintijd, brachten me naar perron 4 en probeerden ondertussen te achterhalen vanwaar ik kwam en waarheen ik ging. Bij het afscheid vroegen ze me of ik sigaretten had, westerse wel te verstaan. Die had ik niet. Ik kreeg een hand bij het afscheid.

De trein stond al klaar. Een dubbeldekker, die dienst deed als boemel naar Cluj. Ik wurmde me met mijn rugzak door het nauwe trapgat naar beneden en vond de laatste zitplaats. Naast me zat een vrolijke, dikke zigeunerin van een jaar of dertig. Felgekleurde kleding, een rood-geel-groene hoofdoek en grote gouden oorbellen. Ik had het idee dat ik haar niets hoefde te vertellen, ze kende mijn toekomst allang. Toen de trein zich schokkend in beweging zette kwam er een oude vrouw in onze wagon staan. Ik stond op en wees haar mijn zitplaats. Verbaasd ging ze op mijn uitnodiging in, als dank kreeg ik een aai over mijn bol. Vriendelijk stelde ze me de bekende vragen: waar ik vandaan kwam en waar ik naartoe ging. Of ik alleen reisde en of ik getrouwd was. Na een paar stations stapten de vrouwen uit, maar betrad een compleet zigeunerorkest de trein. Ze speelden viool, accordeon en ze zongen. Aangeschoten, maar zuiver en melancholisch. Schitterend.

Ondertussen bewogen we ons voort door een fantastisch Transsylvanisch landschap. Bossen, bergen, idyllische dorpjes. Ik vroeg hoe het volgende station heette. Bratca. “Is er een camping?” – nee -. “Is er een hotel?” – nee -. Toch stapte ik uit. Om 16.08 uur op station Bratca. Even later stond ik alleen tussen de rails. De andere uitgestapte reizigers waren al in de maisvelden verdwenen. Ik liep naar het dorp. Er dromden twintig mensen om me heen, maar niemand wist waar ik kon overnachten. Dan maar een dorp verder, dacht ik, maar een paar honderd meter buiten het dorp wachtten twee mannen me op. “Kom maar met ons mee”, zeiden ze nu. In het dorp konden ze me niet uitnodigen, want de omgang met westerlingen was in Roemenië verboden. Ceausescu heerste nog met straffe hand, maar werd die dag op het verkeerde been gezet. Buiten het dorp, ver in de maisvelden, vierden we feest.

Erik de Graaf

Kyteman swingt in Aken

2010-09-20T23:15:00.005+02:00

“Hé Colin, ik speel bariton”, zei een jonge Duitse vrouw na afloop van het Kytemanconcert op de markt in Aken. “Heb je nog een baritonspeler nodig?”
Mister Kyteman Colin Benders antwoordde met een wedervraag: “Heb je morgen iets te doen?” De afspraak leek compleet. Ik ben benieuwd of er een dag later, op zondagavond, een bariton meeblies in het concert van Kytemans Hiphop Orkest op de Grote Markt in Brussel.

Het korte gesprekje leek me karakteristiek voor de werkwijze van het Hiphop Orkest. Spontaan, impulsief, open en uitnodigend. Alles kan, als het de verrukkelijke mix van rhythm & blues, rap, hiphop en free jazz maar ten goede komt. Vorig jaar september ging ik op uitnodiging van mijn zoons mee naar een Kytemanshow in Groningen. Aanvankelijk met reserve, maar al na de eerste klanken was ik verkocht.

Afgelopen zaterdag reisden we naar Aken voor een van de zeldzame concerten van het orkest. En we zagen dat een volle Markt eerst niet goed wist wat er gebeurde, maar vervolgens volkomen plat ging voor de anarchistische swing. Mooi te merken dat de nieuwe nummers net zo meeslepend klonken als het bekende werk. Genoten. En de Belg die de hele avond vlak voor me stond met zijn statief wordt vriendelijk bedankt voor zijn filmpjes.

Erik de Graaf

Onder palmen in het zuiden…

2010-09-15T22:54:00.003+02:00

Waar zal eens je laatste rustplaats zijn? Tja, dat kun je niet altijd weten. Heinrich Heine leefde in zijn laatste jaren in Parijs, omdat hij in Duitsland niet zo geliefd was. “Onder palmen in het zuiden of onder linden aan de Rijn?”, vroeg Heine zich dichtend af.

Het werd er grofweg tussenin. Zijn laatste rustplaats vond hij op de begraafplaats van Montmartre in Parijs. In 1856 op 58-jarige leeftijd. Vanaf 1883 wordt hij vergezeld door Frau Heine, zoals zijn Mathilde op het grafmonument kortweg wordt genoemd. “Und so friert er nicht alleine”, schreef Wolf Biermann in 1979 in het gedicht Auf dem Friedhof von Montmartre.

In hetzelfde gedicht vertelt Biermann dat de nazi's zich tijdens de bezetting van Parijs ergerden aan de naam van de joodse schrijver op de Parijse begraafplaats. Regelmatig verwijderden ze zijn naam van het grafmonument, maar telkens werd hij er ’s nachts weer door Fransen opgeschreven. En nog steeds leggen ze verse bloemen.

Erik de Graaf

Kartonnen grenswachters

2010-09-12T21:17:00.004+02:00

“De DDR maakt gebruik van kartonnen poppen in de wachttorens langs de vrijwel ondoordringbare grens met West-Duitsland”. Dat maakte het West-Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken in het jaarverslag over 1985 bekend.

Op de honderden wachttorens langs de 1358 kilometer lange Duits-Duitse grens tussen de Oostzee en Tsjechoslowakije werden steeds vaker “kartonnen kameraden” gesignaleerd, terwijl de levende exemplaren een tiental kilometers oostelijker werden ingezet om potentiële vluchtelingen in de kraag te grijpen. De West-Duitse grenspolitie meldde in 1985 ook slechts dertig geslaagde vluchtpogingen van oost naar west (daaronder acht Oost-Duitse soldaten).

Aan de Oost-Duitse kant van de Duits-Duitse grens was een kilometersbrede zone, die niet vrij toegankelijk was en door levende grenssoldaten werd bewaakt. Een Oost-Berlijnse vriendin was afkomstig uit Teistungen in Thüringen, op enkele steenworpen afstand van de “innerdeutsche” grens bij Hessen. Zelf kon ze vrij eenvoudig op bezoek naar haar ouders, maar om haar vriend mee te krijgen was elke keer een lange procedure nodig. Spontane bezoekjes zaten er niet in, behalve als Thomas in de achterbak van de Trabant van zijn schoonvader het grensgebied in werd gesmokkeld. Met het risico dat hij als hij betrapt werd op verdenking van een vluchtpoging gearresteerd werd. Zover is het gelukkig nooit gekomen.

Erik de Graaf

Bärbel Bohley is dood

2010-09-11T21:38:00.008+02:00

Vanochtend is Bärbel Bohley op 65-jarige leeftijd overleden. Kunstenares en DDR-dissidente. De “moeder van de revolutie”, tegen wil en dank.

In de jaren tachtig maakte Bärbel deel uit van de Oost-Duitse oppositie tegen de communistische dictatuur. Tweemaal werd ze gearresteerd. De eerste keer op verdenking van contacten met de West-Duitse Groenen en andere vredesactivisten uit het buitenland. De tweede keer in de nasleep van een demonstratie, waaraan ze niet eens had meegedaan.

In september 1989 was Bärbel een van de oprichters van Neues Forum, de belangrijkste oppositiegroep in de vreedzame Oost-Duitse revolutie van 1989. Als woordvoerster werd ze het gezicht en zelfs de moeder van de opstand in de DDR genoemd, zeer tegen haar zin. Na de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989 was ze teleurgesteld dat de aandacht van de meerderheid van de Oost-Duitsers snel afdwaalde van politiek naar consumptie.

Vanaf 1996 woonde Bärbel veel in Bosnië en Kroatië. Ze werkte mee aan het wederopbouwprogramma van de EU in Sarajevo en vestigde zich later aan de Kroatische kust ten zuiden van Split. Daar organiseerde ze met haar Bosnische man vakantieweken voor door oorlog en ellende getraumatiseerde kinderen uit het hele voormalige Joegoslavië.

Ik heb Bärbel in 1983 in Oost-Berlijn leren kennen, kort nadat ze voor het eerst uit de gevangenis was vrijgelaten. Sindsdien heb ik haar activiteiten soms van nabij, maar meestal via de media op de voet gevolgd. Sinds ik vanmiddag een mailtje over haar overlijden ontving zie ik haar afwisselend druk politiek discussiërend voor me, maar op mijn netvlies blijf ook altijd hoe ze, in het weekje dat ik met mijn gezin in haar kinderhuis aan de Adriatische Kust bivakkeerde, vol overgave en liefde haar rotsige tuin in een paradijs op aarde omtoverde.

Erik de Graaf

Lees een In Memoriam van de Robert Havemann Gesellschaft

Boekverbranding

2010-09-08T17:41:00.006+02:00

"Daar waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen."

De Duitse dichter Heinrich Heine schreef deze profetische woorden in 1821 in zijn tragedie Almansor (gepubliceerd in 1823) De katholieke Spaanse kardinaal Francisco Jimenez dwong de moslims van Granada in 1499 zich tot het christendom te bekeren. Korans werden openbaar verbrand.

Almansor:
We hoorden dat de verschrikkelijke Jimenez
Midden op de markten, te Granada –
Mijn tong verstart in mijn mond – de Koran
In de vlammen van een brandstapel wierp!
Hassan:
Dat was slechts een voorspel, daar waar men boeken
Verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen.

Heines woorden worden vaak in verband gebracht met de boekverbrandingen van ruim een eeuw later, op 10 mei 1933, door de nazi’s. Op de Berlijnse Opernplatz en in tientallen andere Duitse steden en dorpen werden de door de nazi’s verfoeide werken van joodse, marxistische en pacifistische schrijvers symbolisch verbrand. We kennen de gevolgen.

Overigens werd Heine ook tijdens zijn leven in Duitsland niet gewaardeerd. Vanaf 1848 woonde Heine in ballingschap in Parijs, waar hij in 1856 stierf.

Erik de Graaf

“Kijk, zie jij een PVV-minister?”

2010-09-07T20:18:00.002+02:00

Ik heb vanmiddag maar flarden van het debat over de formatie in de Tweede Kamer gezien, maar duidelijk was dat de oppositie een hele andere inhoud aan het begrip regering geeft dan Verhagen en Wilders doen.

Het meest viel het op in de interrupties van Pechtold, Cohen en Halsema, die het CDA voortdurend verweten een regering te vormen met een onrechtstatelijke partij als de PVV. Verhagen ging daar nauwelijks op in, maar benadrukte voortdurend dat vanuit de (aanstaande) regering geen enkele opmerking zal komen waardoor gelovigen zich gediscrimineerd zullen voelen. Daarmee bedoelt hij niet dat Wilders keurig zijn mond zal houden, maar dat Wilders’ partij geen ministers levert en dus niet tot de regering behoort.

Het spraakverwarring zit hem in het begrip regering. Terwijl de oppositie het steeds over een regeringscoalitie van VVD, CDA en PVV (Cohen zei het net ook in De Wereld Draait Door) zien Verhagen en Wilders de rechtse coalitie als een regering van slechts VVD en CDA. De PVV gedoogt in die zienswijze het regeerakkoord, maar is in hun ogen géén onderdeel van de regering. Als Wilders ergens provoceert (en dat is onvermijdelijk, vrees ik) zullen Rutte en Verhagen om het hardst roepen dat de PVV niet in de regering zit. “Kijk maar, zie jij een PVV-minister?”

In het gedoogakkoord komt precies te staan waar de PVV het VVD-CDA-kabinet niet op zal laten vallen. Wat er gebeurt als er besluiten moeten vallen over niet-vastgelegde thema’s blijft de vraag. Daarom zullen we vermoedelijk een redelijk dichtgetimmerd akkoord krijgen, als de drie de formatie- en gedoogbesprekingen toch met “succes” kunnen afsluiten.

Erik de Graaf

Zwaluwen D1 tegen Feyenoord

2010-09-06T19:22:00.003+02:00

Op een woensdagmiddag in augustus 1967 speelde ik op negenjarige leeftijd mijn eerste voetbalwedstrijd. Voor een onderlinge trainingswedstrijd tegen Zwaluwen D11 was ik ingedeeld in D13. Ik werd voor het laatst in mijn leven als spits opgesteld, maar stootte wel onmiddellijk als rechtsback door naar Zwaluwen D7.

Zwaluwen was indertijd een grote vereniging (D13 zegt al genoeg en de D’s bestonden nog gewoon uit elftallen) met een grote jongerenafdeling. Van D7 ging ik naar D2, het seizoen daarna naar D1. We hadden een goed team, dat altijd hoog ingedeeld was. Feyenoord, Sparta, SVV, Hermes DVS en Fortuna Vlaardigen, allemaal profclubs uit de regio, waren regelmatig onze tegenstander. Alleen tegen Excelsior heb ik volgens mij nooit gespeeld.

De wedstrijden tegen de jeugd van de grote clubs waren altijd bijzonder. Inhouden deden we ons nooit, maar onwillekeurig liep je tegen Feyenoord of Sparta een stapje harder. Wie weet viel je op en werd je gevraagd om bij Feyenoord te komen voetballen. Allemaal waren we jaloers op Theo Juistinga toen hem dat in de C’s overkwam (overigens heb ik als voetballer nooit meer iets van hem gehoord).

Ik vermoed dat het in 1970 was dat ik met Zwaluwen D1 op sportpark Varkenoord, vlak naast de Kuip, tegen Feyenoord D1 speelde. Langs het veld stonden cracks als Wim van Hanegem, Coen Moulijn en Wim Jansen, terwijl wij Zwaluwen als leeuwen vochten om de meestal betere Feyenoord partij te geven. Dat ging die keer verrassend goed. Als snelle, felle rechtsback speelde ik een puike wedstrijd. Ik hoopte al voorzichtig op een aanzoek toen ik de bal ver in de tweede helft bij een stand van 2-2 van grote afstand in de kruising het doel schoot. Van mijn eigen doel, wel te verstaan. Daar ging mijn carrière.

Gisteren bestond Zwaluwen 75 jaar. Een week eerder werd in het clubgebouw een fototentoonstelling over Zwaluwen door de driekwart eeuw heen. In mijn eigen fotoalbum vond ik een elftalfoto van Zwaluwen D1 uit 1970. Of ze die er ook hadden hangen weet ik niet.

Erik de Graaf

Zwaluwen D1 (1970) - staande v.l.n.r. Theo van Teylingen (mijn neef), Sjaak van Dijk, Sjaak Gogh, Sjaak Exalto, Peter de Vries, Erik de Graaf en Henk Kouwenhoven. Zittend v.l.n.r.: Bert Akihary, John Both, Fokko de Koning, Arnold van Zanten, Johan Reinhout en Ernest Kegel.