vrijdag 13 juli 2018

Het Oog van Rottum


Zondagmiddag was ik in de kerk van Rottum om te vertellen over Rottumeroog. “Rottum door de eeuwen heen.” Zo heette de bijeenkomst in het kader van het afscheidsfeestje Adieu Eemsmond. Mij was gevraagd iets over 1354 te vertellen. In dat jaar werd Rottum voor het eerst als eiland vermeld in de annalen van Groningen.

In de late Middeleeuwen lagen er vier Waddeneilanden boven de Groninger kust. Rottum was het grootste. Het was voor tweederde deel eigendom van het benedictijner klooster in Rottum. Het eiland was in die tijd zelfs bewoond en boeren van het vasteland lieten er hun vee grazen. Juist daarover ontstond een geschil tussen de kloosterlingen uit Rottum en boeren uit Uithuizen. Twee pastoors velden daarover in 1354 een wijs oordeel. De boeren van Uithuizen mochten hun vee tegen betaling op het eiland laten grazen. Om het verschil tussen het klooster Rottum en het eiland Rottum aan te duiden voegden de pastoors “oog” aan de naam toe. Dat betekende eiland of eigenlijk “bij water behorend land”. Het eiland van Rottum.

De macht van het klooster van Rottum slonk snel. Er kwam er een handelspost van de stad Groningen op Rottumeroog en later werd het eiland een toevluchtsoord voor zeerovers, bannelingen en avonturiers. In 1706 vestigde de Ierse graaf Clancarty zich met een heuse hofhouding op Rottumeroog. Drie vrouwen hielpen hem volgens de fantasierijke overlevering tegen de eenzaamheid. Een eigen muziekkorps zorgde voor extra feestvreugde. Wilde verhalen deden de ronde aan de vaste wal. Clancarty dankt er nog steeds zijn bijnaam Malle Graaf aan. Zo mal was hij overigens niet. Hij verdiende goed aan de strandvonderij en organiseerde vanaf het Wad bijeenkomsten tegen het Engelse koningshuis.

Rottumeroog leed ondertussen zwaar onder stormen en verwaarlozing. En dat was slecht voor de kustverdediging, vond de provincie, die daarom vanaf 1738 voogden aanstelde om het eiland te beheren. Tot Toxopeus in 1965 als laatste voogd van Rottum het eiland verliet. Sindsdien ligt het onbewoond boven Noordpolderzijl. Af en toe kijk ik vanaf de dijk of ons overzeese gebiedsdeel er nog ligt. Moi Rottumeroog, adieu. Tot in Het Hogeland.

Erik de Graaf

Otto Kalkhoven fotografeerde Rottumeroog vanaf de dijk bij Noordpolderzijl. Alle afleveringen in de serie vindt u hier: Op verkenning door Het Hogeland.

donderdag 12 juli 2018

Warffum Alert! in beroep tegen Omgevingsvergunning NAM


In mei werd de Omgevingsvergunning voor de NAM-locatie Warffum door het ministerie van Economische Zaken & Klimaat aan de NAM verleend. Vorige week diende Warffum Alert! een beroepschrift in bij de rechtbank in Groningen.

In het beroepschrift betoogt Warffum Alert! nogmaals dat de informatieverstrekking door de NAM over de situatie in Warffum onder de maat is. Een jaar geleden heeft het college van B&W van Eemsmond er bij de NAM op aangedrongen de inwoners van Warffum te informeren. Ondanks beloftes heeft dat nog nergens toe geleid.
Een ander punt in het beroepschrift is het feit dat op de NAM-locatie in Warffum wordt gewerkt met een achterhaald Winningsplan uit 2005. Daarin wordt geen rekening gehouden met kennis die na de aardbeving van Huizinge in 2012 is opgedaan. In het oude Winningsplan wordt bijvoorbeeld nog uitgegaan van een maximale beving van 3,9 op de Schaal van Richter, terwijl de Veiligheidsregio Groningen komend najaar de gevolgen van een veel zwaardere aardbeving “levensecht” gaat oefenen. Een jaar geleden kondigde de NAM nog aan een nieuw Winningsplan in procedure te brengen, maar daarvan lijken ze te zijn teruggekomen. Waarom is onduidelijk. Als we de NAM bellen wordt niet opgenomen en op verzoeken contact op te nemen wordt niet gereageerd.
Warffum Alert! gaat verder in op het feit dat ten onrechte nooit een Milieu Effect Rapportage (MER) is uitgevoerd, terwijl de werkzaamheden op de NAM-locatie dat wel rechtvaardigen. Dagelijks wordt een miljoen kuub gas uit het Warffumer Gasveld gepompt. Tenslotte wordt ingegaan op de geluidhinder, de relatief grote schade aan gebouwen in Warffum en omgeving en op de zorgen van de inwoners.

Het beroepschrift is te lezen op www.groninger-bodem-beweging.nl. Warffum Alert! vraagt iedereen uit Warffum en wijde omgeving om instemming te betuigen door een mail met naam en woonplaats te sturen aan warffum.alert@gmail.com. Op de rechtszaak zal dat geen invloed hebben, maar een flinke lijst van ondersteuners toont opnieuw het draagvlak tegen de gaswinning.

Namens Warffum Alert!,

Erik de Graaf

dinsdag 10 juli 2018

Kleurrijk Hogeland


Toen ik maandag tegen zessen door het dorp fietste kwam ik één kleurrijke Mexicaanse tegen. Ze groette me stralend “ola”, nog geen kwartier na de uitschakeling van Mexico door Brazilië op het WK voetbal. Waar zouden alle andere Mexicanen zijn, vroeg ik me af. Warffum kwam weer tot rust, nadat het dorp een week overspoeld werd door de hele wereld.

“Dance with the world” is tegenwoordig het motto van Op Roakeldais. De wereld danste weer in Warffum. Op de maren door het dorp, op het festivalterrein aan de Oostervalge, maar ook bij de gastgezinnen van Roodeschool tot Adorp. De parade door de straten van Warffum  op zaterdag was weer een kleurrijk hoogtepunt van het festival. Europa, Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Afrika en Azië. Dans, muziek en ontmoeting brachten mensen uit alle hoeken van de aardbol een paar dagen samen. En Op Rikodais zorgde voor de dertigste keer voor het jongerenprogramma met een kindermiddag, een popquiz en optredens van DJ’s en bands.

Vijf continenten op Op Roakeldais. Het toont hoe de wereld in korte tijd kleiner is geworden. Op het tienjarig bestaan van Op Roakeldais in 1975 waren er niet minder groepen, maar kwamen ze voornamelijk uit Europa. Tsjechoslowaken, Fransen, Finnen, Joegoslaven, Engelsen, Italianen, Zwitsers en Oostenrijkers gaven volgens de Ommelander Courant van 1975 een show van kleur, klank en beweging. Een Amerikaanse dansgroep uit West-Virginia was de enige groep van buiten Europa. De Grunneger Daansers uit Zandeweer zorgden toen al voor de couleur locale.

Het is grappig om vandaag de dag de oude folders van het dansfestival door te lezen.  Kosten noch moeite werden volgens de folder van 1975 gespaard om van de extra lange jubileummanifestatie een succes te maken. Op het programma stonden een speciale paardensportdag, een muziekconcours, een gospelconcert op zondag, een kindermiddag en  een bejaardendag. De Avro’s Top Pop Show en de Sterrenparade van Krijn Torringa kwamen  naar Warffum met beroemde artiesten als Freddy Breck, Bolland en Bolland, Mini en Maxi en Conny Vink. Ben Cramer zong op donderdag op de speciale Dag van de Vrouw.

Al drieënvijftig keer genoot Noord-Groningen van de wereld en de wereld van Het Hogeland. Van 1965 tot nu, met elk jaar eigentijds vermaak. Een mooie graadmeter van de veranderende smaak.

Erik de Graaf

Otto Kalkhoven fotografeerde een kleurrijk gezicht op de parade.

zaterdag 30 juni 2018

Villa de Ranitz


De gemeentehuizen van Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond blijven voorlopig open als de BMWE-gemeenten begin 2019 opgaan in de nieuwe gemeente Het Hogeland. Iedereen kan dus gewoon naar zijn oude vertrouwde gemeentehuis voor een nieuw paspoort of rijbewijs. De raadsvergaderingen vinden voortaan plaats in Uithuizen, waar de raadszaal het grootst is voor een in november te kiezen nieuwe gemeenteraad van 29 leden (ter vergelijking: de raad van Eemsmond heeft nu 17 leden; de andere hebben er 15). Het bestuurscentrum komt in Winsum. Daar komen de kantoren van de burgemeester en wethouders. Maar voor een gesprek met de burgemeester of een wethouder hoef je niet per se naar Winsum. Daarvoor kun je straks in alle vier de gemeentehuizen in Het Hogeland terecht.

Otto en ik namen vorige week een voorproefje. Wethouder Marc Verschuren ontving ons donderdag in het gemeentehuis van Winsum. We kregen koffie en een rondleiding door het oude gedeelte uit 1911. Voor de details werd archivaris Peter Kalma erbij gehaald, die met veel kennis en enthousiasme over de geschiedenis vertelde. Het werd door de Groninger architect Gerrit Nijhuis gebouwd als woonhuis en kantoor voor notaris mr. Cornelis de Ranitz. Hij was de middelste uit de Winsumer notarisdynastie van drie, die van 1871 tot 1974 vele duizenden akten liet passeren. In de Tweede Wereldoorlog werd het pand door de Duitsers gevorderd en als gemeentehuis in gebruik genomen. Na 1945 werd dat niet teruggedraaid. De notaris werkte voortaan vanuit het buurpand.

Aan de buitenkant heeft het gemeentehuis iets van een middeleeuws kasteel, compleet met trapgevels, groene luiken en een hoektoren. Op de torenspits staat een dolfijn als windwijzer. Vanuit een centrale hal bezichtigden we de oude spreekkamer met de kluis van de notaris en de woon- en slaapvertrekken van de familie op de verdiepingen. Tegenwoordig wordt van daaruit een gemeente bestuurd. Dat zal dus in 2019 niet veranderen. In het torenkamertje op zolder stond de stoel uit 1907 van de voorzitter van de gemeenteraad trots te glimmen in de zon. Alsof hij hoopte om na de herindeling opnieuw in gebruik te worden genomen. Het is de vraag of de Arbo daarmee instemt.

Erik de Graaf

Otto Kalkhoven fotografeerde de stoel uit 1907 in het torenkamertje.

vrijdag 29 juni 2018

Radfridus in de Kapelstraat


Een jaar of duizend geleden werden twee Bedumers vermoord door de Noormannen. Walfridus werd onthoofd. Het lijk van zijn zoon Radfridus werd na lang zoeken buiten Bedum in het riet gevonden. De vader werd in het centrum van het dorp begraven. Op de plek waar de diepgelovige Walfridus zelf al een houten bidkapel had gebouwd. Die houten kapel werd door de eeuwen heen de stenen Walfriduskerk. Ook op de plek waar Radfridus werd gevonden verrees een houten Radfriduskapel, die door de tijd heen versteende.

Eeuwenlang hadden vader en zoon hun eigen kapel, pakweg driehonderd meter van elkaar. Allebei werden het bedevaartsoorden, die pelgrims naar Bedum trokken om de graven van de martelaren te bezoeken. Volgens middeleeuwse beschrijvingen hebben zich er wonderbaarlijke genezingen plaatsgevonden. Een blinde werd ziend en een lamme lopend. De Walfriduskerk is tot op de dag van vandaag met zijn scheve toren beeldbepalend voor Bedum. De Radfriduskapel werd in de zeventiende eeuw afgebroken. Er herinnert niets meer aan de kapel van de zoon. Nou ja, bijna niets.

In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw werd op de plek van Radfridus’ kapel de Kapelstraat gebouwd. Het werd een straat in de bouwstijl van de Amsterdamse School, met veel rode Groninger bakstenen en sierlijke metselverbanden. Het werd echter ook een gewone straat, er werd gewoond en gewerkt. Kruidenier Kauw liet aan de westkant van de straat zijn winkel bouwen, even verder ontstond een woonhuis met timmerwerkplaats en op nummer 14 kwam de slagerij van Boer, later de kruidenierszaak van Streurman. Aan de oostkant verrees de monumentale Openbare School, waarin tegenwoordig activiteitencentrum De Meenschaar gevestigd is. Je kunt er nu gitaar leren spelen, een boek lenen, Nederlands leren of schaken. In het VVV-kantoor op nummer 3 zat vroeger de Bloemisterij en Zaadhandel van Balkema. In de kwekerij erachter stond ooit de Radfriduskapel. Daar zijn nog restanten te vinden van de waterput van de kapel. Met een deksel erop, want gebruikt wordt het niet meer.

Erik de Graaf

Otto Kalkhoven fotografeerde een detail van het pand van kruidenier Streurman op nummer 14.

donderdag 21 juni 2018

Voettocht door het Hogeland


In de zomer van 1823 maakten twee jongemannen een voettocht door Nederland. Jacob van Lennep was de zoon van een Amsterdamse hoogleraar. De vader van Dirk van Hogendorp was een liberaal staatsman. Jongens van stand dus. Ze waren net in Leiden afgestudeerd en besloten om geen reis naar Frankrijk of Italië te maken, zoals veel leeftijdsgenoten deden. Liever verkenden ze Nederland. Een inspectietocht noemden ze het. Van mei tot september trokken ze kriskras door negen provincies. Hun bevindingen schreven ze in een dagboek.

Op 22 juni wandelden ze over modderige, onverharde paden van Groningen via Garnwerd en Kommerzijl naar de monding van het Reitdiep. Daar charterden ze een roeiboot en twee roeiers om naar Zoutkamp over te steken. Het was koud voor de tijd van het jaar en het waaide hard. Door de sterke stroming vanuit de Lauwerszee duurde de tocht langer dan verwacht. Er zwom een zeehond mee, koude zoute golven landden in de boot. Na een uur klommen ze bibberend en drijfnat op de kade en zochten ze hun herberg op. Zoutkamp was dichtbebouwd en dichtbevolkt, constateerde Van Lennep in zijn dagboek, en de meeste inwoners leefden van de visvangst. Vanuit de herberg zagen ze een bruinvis van twaalf á vijftien voet zwemmen. Zoutkamp lag nog aan zee.

De volgende dag doorkruisten de vrienden het Hogeland. Ulrum, Leens, Zuurdijk. Soms verdwaalden ze. Volgens Van Lennep “omdat alle paden op elkaar lijken en langs korenvelden lopen.” Via Wehe den Hoorn, Saaxumhuizen, Pieterburen en Den Andel bereikten ze Warffum, waar ze met een meid keuvelden over de kwaliteit van haar boter. Tussen Usquert en Uithuizen stonden ze versteld van de grote boerderijen, die zelfs bliksemafleiders hadden. Na negen uur wandelen kwamen ze vermoeid aan in herberg De Roos in Uithuizen.

Bijna tweehonderd jaar later is Noord-Groningen erkend wandelgebied. Van het Pieterpad en het Pronkjewailpad tot aan de Tocht om de Noord. Compleet met bewegwijzering tussen de korenvelden en een voetveer over het Reitdiep. Een enkele keer hoor ik over wandelaars die het spoor van Van Lennep en Van Hogendorp door het Hogeland volgen.

Erik de Graaf

Otto Kalkhoven fotografeerde het Rietdiepveer anno 2018.