dinsdag 12 februari 2008

Poldermonumenten aan het Wad


Polder zover het oog reikt. In de verte de zeedijk boven Westernieland. De polder is van 60 á 70 jaar geleden. In 1939 was begonnen met de inpoldering van de Slikken, het modderige kweldergebied ten noorden van Westernieland. Anderhalf jaar moest de inpoldering onder auspiciën van de Inspectie voor de Werkverruiming werk geven aan duizenden werklozen.
Dertienhonderd mannen zouden er aan de slag kunnen, waarvan er zeshonderd doordeweeks in het nieuw te bouwen werkkamp in Westernieland zouden wonen. De rest zou dagelijks in twintig bussen van Groningen naar Westernieland worden vervoerd. In oktober 1939 moest de nieuwe dijk er staan, aldus de strakke planning. Een jaar later moest de nieuwe polder, ruim 400 hectare groot, klaar zijn. Maar het zou anders lopen. Hevige stormen bemoeilijkten het werk al in het voorjaar van 1939. In september 1939 begon Duitsland de Tweede Wereldoorlog met als gevolg dat honderden jonge arbeiders uit de Slikken gemobiliseerd werden. Vertraging na vertraging. De nieuwe polder, zo ambitieus begonnen, kwam niet op tijd in 1940 af, maar pas in 1947.
Bij de dijk in Westernieland, op een steenworp afstand van het voormalige werkkamp De Slikken, staan nu twee monumenten. Een voor de inpoldering van de Linthorst Homanpolder (zie foto onder), genoemd naar de toenmalige Groningse Commissaris van de Koningin. “Dei nait wil diek’n mout wiek’n”, klinkt het heldhaftig met een woord van dank aan de hoge heren. Twintig meter verder, onder aan de dijk, staat een tweede monumentje (zie foto boven). "Ter nagedachtenis aan hen, die in 1939 en in 1940 hun beste krachten hebben gegeven aan de indijking van deze polder, en daarbij door een noodlottig ongeval om het leven kwamen." Daarnaast veertien namen. Dertien van hen verongelukten op 16 oktober 1940, toen hun bus in dikke mist bij Ranum op een trein botste. Het waren werklozen uit Groningen, die in het kader van de werkverschaffing bij de inpoldering waren ingezet. Om kwart over zes was de bus als laatste in een convooi van acht uit Groningen vertrokken. Al snel had hij de aansluiting met de andere bussen verloren. In de mist heeft de chauffeur misschien nog geprobeerd de andere bussen in te halen, maar bij Ranum was de reis ten einde.

Erik de Graaf


maandag 11 februari 2008

Nazi-architectuur

Christian Jongeneel wees ons er vanmiddag in zijn weblog op dat in Berlijn een kerk vol nazi-symbolen te koop staat. De Martin Luther Gedächtniskirche werd gebouwd vanaf 1933 en in 1935 in gebruik genomen. De architectuur geeft de periode waarin de kerk ontstond onmiskenbaar weer. Triomfbogen met soldaten en SA-officieren en de Duitse adelaar met weggebikte hakenkruizen. In dit macabere decor heeft de evangelische gemeente van Berlijn-Mariendorf het Duitse verleden overdacht, aldus de dominee.

In Duitsland zijn talloze gebouwen te vinden die herinneren aan de duistere periode 1933-1945. Veel gebouwen werden vernietigd door de geallieerden in de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog. Andere werden na 1945 door de Duitsers zelf met de grond gelijkgemaakt of anderszins entnazifiziert (overigens vooral in het oosten). Veel is ook overeind gebleven, waardoor we nu nog een indruk kunnen krijgen van de nazi-architectuur. Ik denk aan de megalomane nationaalsocialistische badhotels van Kraft durch Freude aan de Oostzeekust. Overigens werden die hotels na de oorlog door de Nationale Volksarmee (het leger in de DDR) als kazerne ingenomen en als zodanig na 1990 door de Bundeswehr overgenomen.

De nazi-architectuur is een deel van de Duitse geschiedenis, waar je niet omheen kunt. Het maakt voor mijn gevoel wel uit wat er nu in die gebouwen wordt gedaan. Het gebouw van een rechtbank (Landesgericht) in Hamburg is eveneens in de nazi-tijd ontstaan. Ook daar zijn de nazi-symbolen niet te overzien. Het lijkt me toch een onheilspellend idee als je tussen de hakenkruizen door naar de rechtzaal moet om de uitspraak aan te horen.

Erik de Graaf


zondag 10 februari 2008

De gouden bruiloft


Gisteravond lieten de kinderen van de vervolgcursus toneel van Jeugdtheaterschool Wonderboom zien wat ze in het afgelopen jaar hebben opgestoken. Het was een spetterende, kleurrijke voorstelling in de Schakel in Warffum. De koningin in De Gouden Bruiloft was het regeren zat, maar de kroonprinses voldeed nog niet aan alle voorwaarden om de kroon over te nemen. Het grote probleem was dat ze niet getrouwd was. Zonder een huwelijk liet de grondwet de troonsopvolging niet toe.

Een dikke tachtig prinsen waren al op zicht geweest, maar geen enkele wilde de prinses trouwen. Ze kon niet lachen, ze was altijd sikkeneurig. Ten einde raad liet haar moeder toe dat ze niet per sé met een prins moest trouwen. De eerste jongen die de prinses aan het lachen kreeg mocht koning worden. Een arme boerenzoon met een gouden hart kreeg het voor elkaar, tot verbazing van zijn pesterige broers.

De Jeugdtheaterschool Wonderboom organiseert sinds 2000 theatercurssen voor jongeren van 10 tot 18 jaar in Noordwest-Groningen. De kinderen starten met de basiscursus, waarna doorgestroomd kan worden naar de verdiepingscursussen en de voorstellingen. Het is elke keer weer opvallend met hoeveel plezier een professionele voorstelling kan worden gemaakt. Dat was gisteravond goed te zien in de Gouden Bruiloft. Volgend weekend is de productie van de gevorderde basisschoolleerlingen te zien in de gymzaal in Warffum. Het belooft een spektakel te worden. Mis het niet als je in de buurt bent!

Meer foto's van de Gouden Bruiloft.

Erik de Graaf (bestuurslid Wonderboom)

donderdag 7 februari 2008

Een monument voor München 1958

Al jarenlang staat op Old Trafford, het stadion van Manchester United, de klok stil op 15.04 uur. Dat tijdstip verwijst naar het moment dat op 7 februari 1958 op het vliegveld van München een vliegtuig met de selectie van de Engelse topclub verongelukte. Vanmiddag is dat vijftig jaar geleden.

Acht spelers en een aantal begeleiders van het elftal verongelukten op de terugweg van een Europa Cupwedstrijd in Belgrado. Een aantal Mancunians, waaronder Bobby Charlton en de trainer Matt Busby, overleefde. Nog lang wierp de ramp een schaduw over de Noord-Engelse textielstad, maar tegelijk was het een extra motivatie op de weg terug naar de voetbaltop. In februari 1958 was ik nog geen maand oud, maar tien jaar later verslond ik de voetbalbladen over United. Enorme indruk maakte het verhaal van Brian Kidd, 8 jaar oud ten tijde van het vliegtuigongeluk. Hij nam zich als kleine jongen in een arbeiderswijk van Manchester voor de ramp te wreken, herinner ik me uit een voetbalblad uit 1968. Op zijn 19e verjaardag scoorde hij in de Europa Cupfinale van Manchester tegen Benfica. Ook George Best scoorde en Bobby Charlton, een van de overlevenden, maakte er zelfs twee. Het was een emotionele avond op Wembley. Toen aanvoerder Charlton, inmiddels Sir Bobby Charlton, de cup in ontvangst mocht nemen ging er een zucht van verlichting en gerechtigheid door het stadion.

De nieuwe generatie Manchester United plaatste met de Europa Cup-winst van 1968 een monument voor het United van tien jaar eerder, dat op een winterse dag op het vliegveld van München verongelukte.

Erik de Graaf

zondag 3 februari 2008

Velden van tijd en ruimte


Gistermiddag werd in de schitterend gerenoveerde kerk op de wierde van Rottum de tentoonstelling Velden van Tijd en Ruimte geopend. Manja Kindt, kunstenares en zelfbenoemde conservator van het Museum De Verborgen Tijd, presenteert er enkele honderden bewerkte portretten en poëtische tekeningen en teksten, die in het afgelopen najaar op vijftien locaties in de gemeente Eemsmond door bezoekers van het project Velden van Tijd en Ruimte werden gemaakt.

In oktober en november plaatste Manja Kindt zes observatiehutten op karakteristieke plekken in het Noord-Groningse landschap. Bezoekers mochten de omgeving waarnemen vanuit de tentjes en konden hun impressies in woorden en tekeningen op papier achterlaten. Die zijn nog tot 15 maart te zien in de kerk van Rottum. En waarschijnlijk nog wat langer in het Museum De Verborgen Tijd.

Erik de Graaf

zaterdag 2 februari 2008

Die Linke en Udo Lindenberg

Vorige week is Die Linke doorgebroken als landelijke politieke partij in Duitsland. "Eindelijk weer een communistische partij in de parlementen in het westen van Duitsland", jubelde de laatste communistische DDR-premier Modrow na de verkiezingsoverwinningen in Hessen en Nedersachsen in de Bild Zeitung (voor wat het dus waard is!). De oude kameraden van de SED herkennen zich blijkbaar in Die Linke. Niet ten onrechte, want er zijn duidelijke lijnen te trekken naar de voormalige communistische partij van de DDR, de Sozialistische Einheitspartei Deutschland (SED).

De kameraden van Die Linke hebben het traditioneel moeilijk met het DDR-verleden. Dat leidt regelmatig tot zware discussies over dictatuur en Stasi. Soms leidt het ook tot vrij lachwekkende beslissingen, zoals onlangs in het (Oost)-Berlijnse stadsdeel Pankow. Vijfentwintig jaar geleden, op 2 februari 1983, kwam de single Sonderzug nach Pankow van de Hamburgse rocker Udo Lindenberg uit. Daarin beklaagt Lindenberg zich erover dat hij geen toestemming krijgt om in Oost-Berlijn, de hoofdstad van de DDR, op te treden. Aan het eind van het lied richt hij zich direct tot het Oost-Duitse opperhoofd Erich Honecker: "eigenlijk ben je ook een rocker, die af en toe stiekem een leren jack aantrekt en naar West-Duitse zenders luistert" (wat in de DDR officieel verboden was). De hit van Lindenberg werd uiteraard verboden in de DDR, maar groeide er desondanks uit tot een grote culthit. Het Berlijnse stadsdeel Pankow werd bovendien landelijk bekend.

Een aantal ondernemers in Pankow wilde het jubileum aangrijpen voor een groot feest in april van dit jaar. Er moest een tram als Sonderzug (een speciale trein) van de Potzdamer Plats naar Pankow rijden, liefst met Udo Lindenberg als machinist. De organisatoren vroegen het stadsdeelbestuur van Pankow om het initiatief te ondersteunen. Helaas bestond dat in meerderheid uit Die Linke en de sociaaldemocraten. Tot verbijstering van CDU en Grünen stemden die tegen het voorstel. Daarmee verhinderen de erfgenamen van de SED nu de "rehabilitatie" van Lindenberg in de DDR. Vroeger mocht zijn hit niet beluisterd worden van de SED. Nu werkt Die Linke niet mee aan zijn treinreis naar Pankow. Tragisch, komisch.

Luister en huiver: Udo Lindenberg, Sonderzug nach Pankow (1983).

Erik de Graaf