vrijdag 20 september 2019

Warffum ligt ook in Groningen!

In 1977 werd ten noorden van Warffum een boortoren bezet. Vijf actievoerders beklommen het bouwwerk op een gure januaridag. Ze vermoedden dat er stiekem onderzoek werd gedaan naar mogelijkheden om radioactief afval op te slaan. Na tien uur in regen en windkracht 9 stapten de bezetters in een hoogwerker van de Mobiele Eenheid. Einde actie.

Gelukkig is er geen radioactief afval in Noord-Groningen opgeslagen, maar de gevolgen van de gaswinning zijn even desastreus. Ook in Warffum, waar aan de rand van het grote Groningenveld al ruim dertig jaar gas wordt gewonnen uit het kleine Warffumer gasveld. Precies op de plek waar in 1977 de boortoren werd bezet.

In april 2017 demonstreerden bijna 400 Warffumers (en mensen uit de omgeving) om hun afschuw te laten blijken over de gaswinning en over de geheimzinnigheid rond grootschalige werkzaamheden op de NAM-locatie. In de zomer van 2017 diende de actiegroep Warffum Alert! met 357 mensen een officiële Zienswijze in tegen een nieuwe Omgevingsvergunning, die negen maanden later door het ministerie van Economische Zaken werd verworpen. In juli 2018 stuurden we de bestuursrechtbank in Groningen een beroepsschrift. In januari 2019 was de rechtszitting. Deze week kregen we de uitslag, met mooi en minder mooi nieuws. 

Mooi is natuurlijk dat de rechter het besluit van de minister om de vernieuwde Omgevingsvergunning toe te kennen vernietigde, omdat een Milieu Effect Rapportage (MER) ontbrak. Een stevige tik op de vingers voor NAM en ministerie. Minder mooi is dat de NAM de winning gewoon voortzet op basis van de oude vergunning. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft volgens RTV Noord laten weten dat de NAM zelfs weer meer mag oppompen, omdat de oude Omgevingsvergunning 2 miljoen kuub per dag toestaat en de nieuwe “slechts” 1 miljoen. Wij verwachten dat dat niet zo'n vaart loopt, omdat het technisch moeilijk zal zijn om dagelijks zoveel gas op een veilige manier uit een al vrijwel leeg veld te peuren. Treuriger is het dat het ministerie zo overduidelijk niet in de geest van de rechterlijke uitspraak én van de maatschappelijke teneur reageert. Passender zou het zijn als het ministerie de gaswinning in Warffum stillegt zolang er geen dekkende vergunning is. De oude vergunning past niet meer bij de huidige installatie.

De procedure voor de nieuwe Omgevingsvergunning moet dus terug naar de tekentafel en op gezag van de rechter nu mét MER. Dat gaat waarschijnlijk jarenlang duren, terwijl de gaswinning onder Warffum doorgaat. Dat staat in schril contrast tot het besluit van minister Wiebes om de gaskraan in Groningen al in 2022 dicht te draaien. Als ik het wel heb ligt Warffum ook in Groningen. Sterker, het kleine Warffumer gasveld ligt maar een paar honderd meter van het grote Groningenveld. Ook in Warffum is veel bevingsschade aan gebouwen, maar ook psychische gevolgen bij de inwoners. Is het niet vreemd dat een dorp met een "eigen" gasveldje aan de rand van het Groningenveld niet profiteert van het verstandige besluit van de minister? We hopen dat de minister de gaswinning in de hele provincie Groningen per 2022 stopt en liefst nog eerder. Dus niet alleen in het grote Groningenveld, maar ook in belendende kleine velden, zoals Warffum.


Erik de Graaf (woordvoerder Warffum Alert!) 

PS: op donderdag 19 september 2019 stond dit stuk op de opiniepagina van het Dagblad van het Noorden.

zaterdag 17 augustus 2019

Schouder aan schouder voor Eisern Union


Jarenlang zocht ik regelmatig op hoe Union Berlin er voorstond in de tweede of de derde Duitse voetbaldivisie. Morgen speelt de volks- en cultclub uit het Oost-Berlijnse stadsdeel Köpenick voor het eerst een Bundesligawedstrijd. Thuis tegen RB Leipzig.

In 1906 werd de club opgericht, maar pas vanaf 1920 heette hij Union Berlin. Tot pakweg 1945, want na de Tweede Wereldoorlog raakte Union net zo verdeeld als de Duitse hoofdstad. In het westen van de stad ging de club door als SC Union Berlin, in het oosten als SG Oberschöneweide. Zes naamsveranderingen verder heette de Oost-Berlijnse tak in 1966 ook weer Union
Nooit was Union de eerste club van Oost-Berlijn. Altijd volgde ze de gehate concurrent Dynamo Berlin op veilige afstand. Dynamo was de club van de Oost-Duitse veiligheidsdienst, de beruchte Stasi. Vorwärts Berlin was van het Oost-Duitse volksleger. Als Dynamo of Vorwärts niet op eigen kracht konden winnen greep er wel een Stasi- of en legerchef in.

Union Berlin was de Oost-Berlijnse volksclub in de DDR-Oberliga. Geen verzetsclub, maar wel een club met opvallend veel DDR-kritische fans. Fotograaf Harald Hauswald volgde de hooligans van Union al voor de val van de Muur (bekijk zijn foto’s hier). Toen de club ruim twintig jaar geleden bijna bankroet was werd Union door de fans gered. Nina Hagen droeg haar steentje bij door bij thuiswedstrijden het clublied Eisern Union te zingen. Dat doet ze nog steeds, als het even kan.

Wir aus dem Osten geh`n immer nach vorn 
Schulter an Schulter für Eisern Union 
Hart sind die Zeiten und hart ist das Team 
Darum siegen wir mit Eisern Union

En:

Wer lässt sich nicht vom Westen kaufen? 
Eisern Union, Eisern Union

Op de website van Union Berlin is de hele tekst te lezen en de studio-uitvoering van Nina Hagen te beluisteren (zie ook de NOS-site van vandaag). Het klinkt als een strijdlied. Red Bull Leipzig is gewaarschuwd, want of ze morgen genoeg hebben aan hun "toverdrank" is zeer de vraag. 

Erik de Graaf

PS: in 2009 en 2010 schreef ik ook al een paar keer over Union. De foto maakte ik bij de Spree in Berlijn.

maandag 4 maart 2019

Rechter doet nog geen uitspraak in beroep Warffum Alert!


Warffum Alert! verstuurde gisteren een persbericht over een besluit van de rechtbank in Groningen:

De rechtbank in Groningen heeft geen uitspraak gedaan in de beroepszaak van Warffum Alert! en het Openluchtmuseum Het Hoogeland tegen de verlening van een omgevingsvergunning voor de gaslocatie van de NAM in Warffum. De rechtbank besloot vorige week om de beroepszaak door te verwijzen naar haar meervoudige kamer, die het onderzoek zal heropenen. 

Tijdens de rechtszitting op 22 januari zei de rechter al de doorverwijzing naar de meervoudige kamer te overwegen vanwege het complexe karakter en omdat in de toekomst meer vergelijkbare zaken te verwachten zijn. Warffum Alert! vindt de kwestie niet zo ingewikkeld. Alleen al op grond van het ontbreken van een actueel en adequaat Winningsplan dient de gaswinning uit het Warffumer Gasveld onmiddellijk te worden gestaakt. Tijdens de zitting op 22 januari jl. bleek dat in 2017 een al ingediend nieuw Winningsplan is ingetrokken vanwege de werkdruk op het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Warffum Alert! noemt dat een absurde reden, waarmee absoluut geen recht wordt gedaan aan de bezorgdheid en de gevoelens van onveiligheid van de bewoners van Warffum en omgeving.

Warffum Alert! is blij dat het beroep naar de meervoudige kamer van de bestuursrechter is doorverwezen. De juristen van het Ministerie van EZK pleitten er tijdens de zitting voor de bezwaren niet ontvankelijk te verklaren, omdat het verouderde Winningsplan niets met de Omgevingsvergunning te maken zou hebben. Volgens Warffum Alert! is zo’n formalistische redenering onhoudbaar. Verwerking en winning zijn nauw met elkaar verbonden: zonder winning geen verwerking. Warffum Alert! riep de rechter op met een brede en creatieve blik recht te doen aan de belangen van de burgers.

Het is nog niet bekend wanneer het beroep van Warffum Alert! en het Openluchtmuseum opnieuw wordt behandeld.

Namens Warffum Alert!,

Erik de Graaf

PS: de foto is van een deel van de NAM-locatie in Warffum in 2017. Goeie foto, maar wie hem maakte zeggen we niet.

woensdag 6 februari 2019

De vliegtuigcrash van Manchester United


Al jarenlang staat op Old Trafford, het stadion van Manchester United, de klok stil op 15.04 uur. Dat tijdstip verwijst naar het moment dat op 7 februari 1958 op het vliegveld van München een vliegtuig met de selectie van de Engelse topclub verongelukte. Morgen is dat alweer eenenzestig jaar geleden.

Acht spelers en een aantal begeleiders van het elftal verongelukten op de terugweg van een Europa Cupwedstrijd in Belgrado. Een aantal Mancunians, waaronder Bobby Charlton en de trainer Matt Busby, overleefde. Nog lang wierp de ramp een schaduw over de Noord-Engelse textielstad, maar tegelijk was het een extra motivatie op de weg terug naar de voetbaltop. Op de dag van de vliegramp was ik nog geen maand oud, maar tien jaar later verslond ik de voetbalbladen over United. Enorme indruk maakte het verhaal van Brian Kidd, 8 jaar oud ten tijde van het vliegtuigongeluk. Hij nam zich als kleine jongen in een arbeiderswijk van Manchester voor om de ramp te wreken, herinner ik me uit een voetbalblad uit 1968. Op zijn 19e verjaardag scoorde hij in de Europa Cupfinale van Manchester tegen Benfica. Ook George Best scoorde en Bobby Charlton, een van de overlevenden, maakte er zelfs twee. Het was een emotionele avond op Wembley. Toen aanvoerder Charlton de cup in ontvangst nam ging er een zucht van verlichting en gerechtigheid door het stadion.

De nieuwe generatie Manchester United plaatste met de Europa Cup-winst van 1968 een monument voor het United van tien jaar eerder, dat op een winterse dag op het vliegveld van München verongelukte. Morgen wordt er vast weer een bloemetje gelegd bij de klok van het stadion. Om vier over drie, schat ik in.

Erik de Graaf


donderdag 24 januari 2019

Warffum Alert! bij de bestuursrechter - een verslag


Dinsdagochtend 22 januari was Warffum Alert! bij de bestuursrechter in Groningen. Op de rol stond de behandeling van twee beroepschriften tegen de toekenning van een nieuwe Omgevingsvergunning van de NAM-locatie bij Warffum: acht personen namens Warffum Alert! én het Openluchtmuseum Het Hoogeland versus het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en de NAM. Zowel het ministerie als de NAM had twee personen afgevaardigd.

Wim Munters deed het woord namens Warffum Alert! Hij noemde de voornaamste bezwaren tegen de nieuwe Omgevingsvergunning:
· De informatieverstrekking bij de vergunningprocedure 
   was ontoereikend.
· Er is geen actueel en adequaat winningsplan.
· De NAM voldoet niet aan zijn zorgplicht.
· De MER-plicht is niet nagekomen.
· Er is onduidelijkheid over te verwachten geluidhinder.

Wim Munters ging nader in op het bezwaar dat het gas uit het kleine Warffumer gasveld wordt gewonnen op basis van een volstrekt verouderd Winningsplan uit 2005, dat is vergund vóór de zware aardbeving van 2012. Het bestaande Winningsplan kan dus onmogelijk inzichtelijk maken of de winning nog wel toelaatbaar is en niet teveel risico’s met zich meebrengt. Munters noemde het onbegrijpelijk dat de NAM wel een nieuw Winningsplan heeft opgesteld, maar het nooit heeft ingediend. De NAM en het ministerie houden blijkbaar vast aan het oude Winningsplan, omdat ze daarmee nog wel een paar jaar gas kunnen winnen uit de bodem onder Warffum.

De rechter bevroeg het ministerie en de NAM uitgebreid over het ingetrokken Winningsplan en over de samenhang tussen de Omgevingsvergunning en het Winningsplan. De jurist van de NAM verklaarde letterlijk dat het Winningsplan is ingetrokken om de werkdruk bij het ministerie te verlagen. Dat is een reden waarmee de bewoners van Warffum absoluut geen recht wordt gedaan.
Vervolgens benadrukte het ministerie opnieuw dat de Omgevingsvergunning en het Winningsplan volgens haar los van elkaar staan. De Omgevingsvergunning gaat puur over de verwerking van het gas op de locatie en het Winningsplan over de gaswinning. Het bezwaar van het verouderde Winningsplan kan daarom volgens het ministerie geen reden zijn om de Omgevingsvergunning te weigeren. Volgens Warffum Alert! is zo’n formalistische redenering onhoudbaar. Verwerking en winning zijn nauw met elkaar verbonden: zonder winning geen verwerking. De eisers riepen de rechter op met een brede en creatieve blik recht te doen aan de belangen van de burgers.

De rechter deed nog geen uitspraak, maar zei te overwegen de zaak “vanwege het complexe karakter” naar een meervoudige kamer door te sturen. Zo niet, dan volgt binnen zes weken uitspraak. Wordt vervolgd.

Namens Warffum Alert!,

Erik de Graaf

Bijlagen:
-        Artikel RTV Noord: Warffumers willen sluiting gasput onder hun dorp (22-1-2019)
-        Artikel Dagblad van het Noorden: NAM schrapte aanscherping gaswinningsplan Warffum  (22-1-2019)

vrijdag 18 januari 2019

Vrijlating van dienstweigeraar Herman de Man


Het wassende water van Herman de Man las ik rond mijn twintigste, zoals ik met mijn Zeeuwse familieroots alles las over water en overstromingen. De schrijver had een bijzondere naam, vond ik. Driedubbel masculien. Het bleek een pseudoniem. In werkelijkheid heette hij Salomon Herman Hamburger. Sal werd hij genoemd. Hij werd in 1898 geboren in Woerden en groeide op in Benschop en Oudewater. Zijn vader was een joodse marskramer. Vanaf zijn dertiende hielp Sal zijn vader. ’s Avonds ging hij naar de Avondtekenschool in Oudewater of leerde hij Frans en Duits. Na de scheiding van zijn ouders verhuisde Sal met zijn moeder naar Amsterdam. Daar raakte hij bevriend met Jeanne Berkhout, de dochter van Cornelis Berkhout, een geestverwant van Domela Nieuwenhuis. Hij belandde daardoor in kringen van vrijdenkers, anarchisten en pacifisten. Hij deed mee aan hun antimilitaristische propaganda, maar zorgde ervoor dat hij niet van opruien kon worden beschuldigd.

Op 17 januari 1918, in het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog, moest hij zich in Leiden melden voor zijn militaire dienstplicht. Hij weigerde een uniform aan te trekken en belandde in de Leidse militaire gevangenis Gravensteen. Na een half jaar werd hij overgeplaatst naar Fort Spijkerboor, een onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Hij had het er beter naar zijn zin dan in Leiden, omdat hij niet meer in eenzame opsluiting zat. Toch hekelde hij het gevangenisregime in een illegaal gevangeniskrantje als schrikbewind. In november werd Sal Hamburger overgeplaatst naar Scheveningen, waar hij op 18 januari 1919 (vandaag een eeuw geleden) in vrijheid werd gesteld.

In de jaren twintig en dertig bouwde Sal Hamburger als Herman de Man (pas in 1943 nam hij die naam ook officieel aan) zijn literaire oeuvre op, met Het wassende water uit 1925 als hoogtepunt. In 1925 trouwde hij met Eva Kalker. Een jaar later traden ze tot de katholieke kerk toe. Dat hielp niet om in de Tweede Wereldoorlog aan vervolging te ontkomen. Herman de Man ontkwam nog via Frankrijk naar Engeland, maar zijn vrouw en vijf van hun zeven kinderen werden in Auschwitz vermoord. Anderhalf jaar na de bevrijding kwam Herman de Man om bij een vliegtuigongeluk op Schiphol.

Erik de Graaf

In september bezocht ik Fort Spijkerboor, dat nu door Natuurmonumenten wordt beheerd. Op 1 september a.s geef ik er een lezing over gedetineerde Indonesiëweigeraars in het Fort (voor in uw agenda).